Құтжан ӨМІРБЕКОВА: Дефектолог мамандардың аздығына алаңдаймын

Құтжан ӨмірбековаӨмірдерек:
Құтжан Құдайбергенқызы Өмірбекова 1942 жылы 3 желтоқсанда Павлодар облысы Арбиген  ауылында дүниеге келген. 1959 жылы Павлодардағы медициналық училищеге оқуға түседі. Ауылда 2 жыл фельдшер-акушер болып жұмыс істеген Құтжан Құдайбергенқызы 1963 жылы Ленин атындағы Мәскеу мемлекеттік педагогикалық университетінің дефектология факультетіне қабылданып, 1967 жылы аяқтайды. 1967-1976 жылдар аралығында тілі кеміс және ойлау жүйесі бұзылған балаларға арналған арнайы мектептер мен балабақшаларда логопед болып жұмыс істейді. 1976 жылы Республикалық Мұғалімдер білімін жетілдіру орталығында ашылған дефектология кабинетінің әдіскері қызметіне арнайы шақырылады. Ал 1979 жылдан бастап Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтында қызмет атқарады. Бүгінде осы университеттің құрметті профессоры.

– Ол жылдары елімізде дефектолог маман өте аз болатын. Қазір де бұл маман өте тапшы, – деп бастады әңгімесін Құтжан апай. – Бізді өкімет осы мамандыққа оқыту үшін арнайы  Мәскеудің  мемлкеттік  педагогикалық институтына жолдамамен оқуға жіберді. Бірнеше бала қабылдандық. Оқи алғанымыз оқыдық, оқи алмағандар шығып кетті…
Құтжан Құдайбергенқызы бар қиыншылықты жеңіп, осынау күрделі мамандықты оқи алған санаулы кәсіби логопед мамандардың қатарында жоғары оқу орнын тәмамдап, 1967 жылы елге оралады. Бала оқытудың, бала тәрбиелеудің, баламен жұмыс істеудің қызығынан гөрі шыжығы басымырақ екені белгілі. Ал кемтар балалармен жұмыс жасаудың ауыртпалығы қандай екені айтпаса да түсінікті. Құтжан апай тек тілі мүкіс балалармен ғана емес, зияты бұзылған балалармен де жұмыс істей бастайды. Ол кезде қазақ тілінде оқытатын арнайы балабақшалар мен мектептер жоқтың қасы. Сонымен қатар, арнайы мектептерге арналған оқулықтар, бағдарламалар мүлдем болмаған. Ауылда туып-өскен, өмірінде бір орыс көрмеген, орыс тілі түгілі қазақ тілінде сөйлей алмайтын балалар орыс тілінде оқуға мәжбүр болатын.
Құтжан Өмірбекова– Ондай балаларды оқытудың жолы, әдісі мүлде бөлек екенін білесіздер. Оларға кәдімгі бастауыш мектептерде оқытатын «Әліппені» оқыта алмайсың, жазу-сызуды үйретудің тәсілдері де басқаша.  Қазір арнайы мектептерге арналған оқулықтар, кітаптар біршама басылып шығып, Республика мектептерінде қолданысқа енді.  Ал біз осы салада жаңадан жұмыс істей бастаған жылдары оның бірі де жоқ еді. Сондықтан өз тәжірибемізге сүйене отырып, керекті оқу құралдарын өзіміз жазуға мәжбүр болдық, – деп еске алады дефектолог-ғалым.
1981 жылы Құтжан Құдайбергенқызы КСРО Педагогикалық Ғылым академиясына қарасты Дефектология ғылыми-зерттеу институтының аспирантура бөліміне қабылданып, 1985 жылы кандидаттық диссертация қорғайды. Ол өзінің ғылыми жұмысын денсаулығында әртүрлі ауытқушылығы бар балалардың ойлау жүйесін дамытуға, әсіресе оларға тіл үйрету мәселесіне арнайды. Тәуелсіздік алғаннан кейін ел аумағында кемтар балаларға арналған арнайы мекемелер саны артқанымен, қазақ балаларының тілдік ерекшеліктеріне арналған зерттеулер жүргізілмеген, бұл салаға көңіл бөлінбеген еді. Құтжан Құдайбергенқызының ғылыми-зерттеу жұмыстары осы өзекті мәселеге бағытталды. Ол кісінің бұл жұмысы инемен құдық қазғандай еді. Міне, сол кезде Құтжан апайға жұбайы Жеңіс Өмірбекұлы көмекке келді.
– Әйел адамның өмірлік жары тек отбасы, ошақ қасында ғана емес, өмірдің әрбір кезеңінде, әр сәтте, әрбір жағдайда сүйеніш, тірек бола білуі керек. Әсіресе, ғылым жолын қуған әйелдерге жан-жолдасы жан-жақты қолдау танытпаса, ғылыммен айналысу мүмкін емес. Жолдасым Жеңіс Өмірбекұлы менің жұмысыма әркез түсіністікпен қарады. Аспирантураны сырттай оқығаныммен, Мәскеуге жиі іссапарға шығуға тура келетін. Емтихан тапсыратын кездер тағы бар. Сол кездері «бізге алаңдама, балаларды уайымдама, жұмысыңды істе…» деп,  балаларға өзі ие болып қала беретін. Өзі де ғалым адам болғандықтан, ғылымның не екенін жақсы білетін…
Мұрат ӘуезовҚұтжан Құдайбергенқызы Жеңіс Өмірбекұлымен Мәскеуде оқып жүргенде кездеседі. Құтжан апай Мәскеу мемлекеттік педагогикалық институтының, ал Жеңіс ағай Мәскеу энергетикалық институтының студенті. Мәскеуде оқып жүрген қазақ жастарының әртүрлі мерекелік іс-шаралары мен басқосулары өтіп тұратын. Сондай жиындардың бірінде Құтжан апай болашақ жарымен танысады.
– 60-жылдары Мәскеуде оқыған қазақ студентері өте ұйымшыл едік. Естуіңіз бар шығар, сол жылдары қазақ жастарының «Жас тұлпар» деген ұйымы құрылды. Бәріміз сол ұйымның белсенді мүшесі болдық. Ол ұйымды құрған Болатхан Тайжан, Аймұхан Таужанов, Мұрат Әуезов деген қазақтың маңдайалды азаматтары еді. Ұйым алғаш құрылған жылы сол уақыттағы қазақ ұлтының өзекті әлеуметтік мәселелері көтерілді. Мысалы, қазақ балалары мектеп бітірген соң міндетті түрде шопан бригадаларында жұмыс істеу мәселесі, Мәскеуде оқып жүрген қазақ студенттері қазақ тілін неге білмейді деген мәселені, басқа да көптеген ұлттық мәселелер көтерілді.. «Жас тұлпар» – Мәскеудегі әртүрлі жоғары оқу орындарында оқып жүрген қазақ жастарының басын қосып қана қоймай, қазақ ұлтының жоғын жоқтаған, студент жастардың алғашқы демократиялық ұйымы болып еді. Кейіннен ол ұйым жабылды…
Жеңіс Өмірбекұлы мен Құтжан Құдайбергенқызының  әлеуметтік көзқарастары, өмірлік қағидалары ұқсас болғандықтан шығар, екеуі тез тіл табысады. Соңғы курста оқып жүргенде студенттік той жасап, шаңырақ көтереді. Жолдасы Өмірбеков Жеңіс Өмірбекұлы 1969 жылы Мәскеудің энергетикалық институтын тәмамдап, қазіргі Қ.Сәтбаев атындағы Ұлттық техникалық университетіне жолдама алады. Туған жерге келіп, екеуі де қызмет жолын бастайды.
Құтжан Өмірбекова– Ол уақытта бүгінгідей қиыншылық жоқ, өйткені жас отбасын қолдау, жас маманды қолдау мәселелері жақсы жолға қойылған еді. Мәскеуден келгенде бір айдай пәтер жалдап тұрдық та, онан соң политехтың жас отбасыларға арналған жатақханасынан бөлме берді. Екі жылдан соң Жеңіс Ортаазия әскери гарнизонына офицерлік құрамға әскерге шақырылды. Сол кезде екі бөлмелі пәтер алдық.  Жеңіс әскерден келген соң қайтадан қызметіне орналасты. Сондықтан біз жұмыссыздық мәселесін, пәтер қиыншылығын көп көрген жоқпыз…
Жеңіс Өмірбекұлы көп ұзамай әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетіне ауысып, бар өмірін бала оқытып, шәкірт тәрбиелеуге арнайды. Кандидаттық диссертациясын қорғаған ол өмірінің соңына дейін осы қарашаңырақта еңбек етеді.
–  Екеуміз де ғылыми жұмыспен шұғылданып, жоғары оқу орындарында қызмет жасағандықтан өзіміздің де, туған-туысқандардың да баларының жоғары білім алуына, ғылыммен шұғылдануына көп көңіл бөлдік. Жеңістің аға-қарындастарының балалары, өзімнің сіңлілерім жоғары оқу орындарын бітіріп,  әртүрлі салада табысты еңбек етіп жүр…
Құтжан апайдың қызы Салтанат Жеңісқызы анасының жолын қуып, Абай атындағы Қазақ педагогикалық университетінің дефектология-психология факультетіне оқуға түседі. Ол бүгінде психология ғылымдарының кандидаты. Ал Мұрат Жеңісұлы Алматыдағы Жәутіков атындағы физика-математика мектебін бітірген соң әл-Фараби атындағы Ұлттық университеттің физика-математика факультетіне оқуға түседі. Жоғары оқу орнын үздік аяқтаған Мұрат 25 жасында математика ғылымдарының кандидаты атағын қорғап шығады. Алайда, ғылымның ешкімге керегі болмай қалған сонау 90-шы жылдардағы тоқырау кезеңінде Мұрат өндіріске жұмысқа тұрады. Содан бері Ақтау қаласындағы өндіріс орындарының бірінде қызмет етіп жүр. Саят әл-Фараби атындағы ҚазМУ-дің физика факультетін бітіріп, бизнес саласында, Талғат әл-Фараби атындағы ҚазМУ-дің заң факультетін бітіріп, ішкі істер министрлігінде қызмет атқарады. Сіңлісі Қайыркен Құдайбергенқызы тарих ғылымының кандидаты.
Құтжан Құдайбергенқызы 30 жыл бойы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтында еңбек етіп, оның 20 жылында логопедия, кейіннен арнайы педагогика кафедрасына жетекшілік етті. 140-тан астам ғылыми еңбек жазды, соның ішінде қазақтілді арнайы мектептерге арналған 15 оқулықтың, жоғарғы оқу орындарына арналған 30-ға жуық оқу-әдістемелік құралының, типтік оқу бағдарламаларының авторы. Оның арнайы мектептерге арналған «Әліппе» оқулығы 1992 жылы «Жыл кітабы» атанса, 1996 жылы «Отантану» атты оқулығы «Сорос» қорының грантын; 2006 жылы «Дыбыс айтылуының бұзылуы және оны түзету жолдары» кітабы ҚР Білім және ғылым министрлігінің бәйгесін жеңіп алған. Ал «Логопедия» оқулығы 2011 жылы Қазақстан жоғары оқу орындары Ассоциациясының бәйгесіне ие болды. Құтжан Құдайбергенқызы көптеген ғылыми жобаларға, төрт кандидаттық диссертацияға және көптеген дипломдық, магистрлік жұмыстарға жетекшілік еткен ғалым-ұстаз.
– Қазақ жерінде кемтар балалардың саны күн сайын артып отырғанына жүрегім сыздайды. Әртүрлі дәрежедегі кемтар балаларға арналған арнайы мектептер мен кәсіби дефектолог мамандардың жетіспеушілігіне алаңдаймын. Осы мамандыққа мемлекеттік грант көбірек бөлінсе, жас талапкерлер де осы мамандықты оқып меңгерсе деген тілегім бар…
Құтжан Құдайбергенқызы Қазақстандағы ұлттық дефектология саласының қалыптасуына және дамуына өз үлесін қосып жүрген білікті ұстаз. Кәсіби қызметіндегі жетістіктері үшін «Шапағат», «Еңбек ардагері» медальдарымен, «Оқу-ағарту ісінің үздігі», «Құрметті қызметкер» төсбелгілерімен  марапатталған.
«Қазақ төлінің санын айтпайды». Бүгінде жетпіске келген Құтжан апай оннан аса немере сүйген, құлыншақтарының тілеуін тілеп отырған әже, қарашаңырақтың тірегі, құт-береке, ырыс-ынтымақтың ұйытқысы.

С. Әбілдаханқызы

«Ақжүніс-Астана» журналы

Сайтымыздың жаңа мақалаларына жазылыңыз

Поделиться в соц. сетях

Опубликовать в Facebook
Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники
Опубликовать в Яндекс

337 комментариев

  1. Жанпейісова Айман :

    Құтжан Құдайбергенқызы өте сауатты,білімді,жан жақты,өз мамандығының нағыз маманы. Ол кісіні құрметтемеу мүмкін емес. Рухани жағынан да, адамгершілік жағынан да бай адам, менің ұстазым. Олкісіге алғысым зор.

  2. САУЛЕ МЕЙРМАНОВА :

    В 2013 году проучилась на курсах в национальном научном центре коррекционной педагогики в алматы. Құтжан ӨМІРБЕКОВА читала нам логопедию, рассказывала о студенческих годах, о своих преподавателях в москве…., дала очень много. Педагог с Большой буквы…, очень очень благодарна!

  3. Айнур :

    Арбiр Адам,мамандыгын жаксы угынып бiлсе гана,оз жумысынан натиже коре алады.Бiзге бiлiм мен тарбиенi катар Берген устаздарымызга мын алгыс!!

  4. Aaronswemy :

    wh0cd218820 levitra

  5. CharlesGoppy :

    wh0cd381672 augmentin

  6. Aaronswemy :

    wh0cd381672 abilify

  7. Kennethjeofe :

    wh0cd381672 Tadacip

  8. BillyOscit :

    wh0cd373000 link

  9. CharlesGoppy :

    wh0cd373000 continued

  10. MichaelHig :

    wh0cd218820 [url=http://tadalafil777.us.com/]Tadalafil Without A Prescription[/url] [url=http://doxycycline100mg.us.org/]doxycycline[/url] [url=http://cialisgeneric.us.org/]buy online cialis[/url] [url=http://buylasix.us.com/]lasix online[/url] [url=http://diflucan.us.org/]Diflucan[/url] [url=http://suhagra.us.com/]suhagra online[/url] [url=http://buyzithromax.us.com/]Buy Zithromax[/url] [url=http://cialis.us.com/]view site[/url]

  11. AlibinaFinna :

    0367 more online cheap usa rarr

    online online soft india

  12. AlibinaFinna :

    5dc1 generic viagra pills erection

    cheap viagra

    over gnc counter viagra

  13. AlibinaFinna :

    0367 onlineing online in tijuana 2011

    http://ph-8c01a-3-1.com/

    online soft tabs 100mg 50mg

  14. AlibinaFinna :

    5dc1 viagra logo eps

    i recommend viagra in canada

  15. AntoninFinna :

    eb1a online onlineo profesional

    http://ph-f63f6-2-1.com/ — online cheap

    wow drug online

  16. AntoninFinna :

    ea88 comprar cialis en chil

    http://ph-f63f6-3-0.com/

    farmacia rx cialis

  17. AntoninFinna :

    eb1a costo online mexico

    http://ph-f63f6-3-1.com/

    il online da 5 mg funziona

  18. AvelFinna :

    online online over counter

    55d9 online et ibuprofene

  19. AvelFinna :

    free samples online by

    55d9 kaufen online 50

  20. BorislavaFinna :

    eb1a price online secure tabs

    http://ph-f63f6-2-1.com/ — online online

    online side effects daily

  21. RobertFinna :

    enter site cheap online soft

    9504 prix online 50 mg pfizer

    9504 look there online professional

    9504

  22. RobertFinna :

    online schlaganfall

    9504 online beter dan online

    9504 online uk il prezzo migliore

    9504

  23. RobertFinna :

    politique de canada online

    9504 online online usa online

    9504 online kaufen probe

    9504

  24. RobertFinna :

    online los mejores efectos

    9504 online soft

    9504 online to online in uk cheap

    9504

  25. RobertFinna :

    online farmaco online

    9504 i recommend online north shore

    9504 online gets her horny

    9504

  26. RobertFinna :

    online en el mundo

    9504 peru online onlinea de 50c

    9504 online sample in australia

    9504

  27. RobertFinna :

    online 40 m

    9504 cheapest online ever

    9504 online precio farmacia ahumada

    9504

  28. RobertFinna :

    online romania

    9504 order online over the phone

    9504 online online with paysafecard

    9504

  29. RobertFinna :

    online adiccio

    9504 cheap online 50 mg uk

    9504 online oder hnliches

    9504

  30. RobertFinna :

    vente de online discount

    9504 femelle online de prescription

    9504 click now online for female

    9504

  31. RobertFinna :

    taking online and alcohol

    9504 online 100 mg 30

    9504 online scadenza

    9504

  32. RobertFinna :

    online agora online

    9504 online sale online

    9504 online onlineo line italia

    9504

  33. BorislavaFinna :

    soft online online

    d276 online en venta nyc

  34. BorislavaFinna :

    only for you online in canada

    d276 softtabs online online online

  35. RobertFinna :

    wow online legal

    9504 is there online online

    9504 look there online professional

    9504

  36. RobertFinna :

    wow pfizer online canada

    9504 can get online prescription

    9504 vente online 50

    9504

  37. RobertFinna :

    cost of online 20

    9504 recommended site online pills

    9504 online oder hnliches

    9504

  38. RobertFinna :

    online buenos aires

    9504 online compra de espaa

    9504 can u online online in poland

    9504

  39. RobertFinna :

    online los mejores efectos

    9504 cheapest online ever

    9504 free online sample

    9504

  40. RobertFinna :

    us overnight shipping online

    9504 online 100 mg 30

    9504 bargain online

    9504

  41. RobertFinna :

    politique de canada online

    9504 online philippines users group

    9504 we recommend online ordering

    9504

  42. RobertFinna :

    we like it online online pill

    9504 online potenzmittel de

    9504 online wholesaler

    9504

  43. BorislavaFinna :

    i recommend brand online

    d276 click here online usa

  44. RobertFinna :

    online schlaganfall

    9504 i recommend online north shore

    9504 online online in romania

    9504

  45. RobertFinna :

    online indien kaufen

    9504 acheter online bon marche

    9504 online dose maximale

    9504

  46. BorislavaFinna :

    opinion online online

    d276 costo online viagr

  47. BorislavaFinna :

    eb1a comprar online 5mg online

    wow online online professional

  48. RobertFinna :

    only today online australia

    9504 weak online

    9504 original online online

    9504

  49. RobertFinna :

    online onlineo online sicur

    9504 is there online online

    9504 effet online avec du red bull

    9504

  50. BorislavaFinna :

    non online online prices

    d276 online online 5mg online online

  51. RobertFinna :

    online costo

    9504 online gold 800mg effects

    9504 click now online for female

    9504

  52. RobertFinna :

    online levitra versus online

    9504 prescription online medecin

    9504 online da mg

    9504

  53. RobertFinna :

    onlineo online roma

    9504 online potenzmittel de

    9504 online scadenza

    9504

  54. RobertFinna :

    20mg online generika

    9504 uk online online

    9504 online dose maximale

    9504

  55. RobertFinna :

    online onlineo online sicur

    9504 online in deutschland online

    9504 online manufacturer in canada

    9504

  56. RobertFinna :

    online und kiffen

    9504 online online online eu

    9504 free online sample

    9504

  57. RobertFinna :

    we use it super online

    9504 online patent expires online

    9504 online online generika forum

    9504

  58. RobertFinna :

    online les effets

    9504 online para comprar barato

    9504 online y cocaina

    9504

  59. RobertFinna :

    online annual sales 2011 20mg

    9504 is it illegal to take online

    9504 original online online

    9504

  60. RobertFinna :

    online 20mg pills uk

    9504 cheapest online ever

    9504 vente online 50

    9504

  61. RobertFinna :

    online cannabis together

    9504 online online under tongue

    9504 i use it online online in usa

    9504

  62. RozalinaFinna :

    online venezuela precio

    2b9c online venezuela precio

  63. RobertFinna :

    online en el mundo

    9504 online online niedrige preise

    9504 online sample in australia

    9504

  64. RobertFinna :

    taking online and alcohol

    9504 where to get online prescribed

    9504 achat de online par internet

    9504

  65. RobertFinna :

    cost of online 20

    9504 online online under tongue

    9504 alternative online online

    9504

  66. RobertFinna :

    allgemeiner onlinekauf

    9504 achat online generique forum

    9504 online online dhaka

    9504

  67. RobertFinna :

    online generique 10m

    9504 online 100 mg 30

    9504 online marque

    9504

  68. RobertFinna :

    online rom

    9504 online 50mg vs levitra 20mg

    9504 quality of online online

    9504

  69. RobertFinna :

    cheap canadian online online

    9504 look there online pack online

    9504 mercury drugstore online

    9504

  70. RobertFinna :

    online online super active plus

    9504 best online alternative uk

    9504 prix online en suisse

    9504

  71. RobertFinna :

    online los mejores efectos

    9504 bestall online online

    9504 achat online en ligne pas cher

    9504

  72. RobertFinna :

    online realiable online orders

    9504 online women pills

    9504 compra de 50 mg de online

    9504

  73. RobertFinna :

    online online aus deutschland

    9504 online online soft tabs

    9504 cheap online canada images

    9504

  74. RobertFinna :

    enter site cheap online soft

    9504 uk online no prescription

    9504 compra de 50 mg de online

    9504

  75. RobertFinna :

    online daily

    9504 prix du online au maroc

    9504 online da mg

    9504

  76. RobertFinna :

    online onlineo fiable

    9504 can get online prescription

    9504 mercury drugstore online

    9504

  77. RobertFinna :

    onlinecanada org

    9504 online onlineo marcas

    9504 online gets her horny

    9504

  78. RobertFinna :

    online daily

    9504 efectos del online imagenes

    9504 online 25mg prix

    9504

  79. RobertFinna :

    online annual sales 2011 20mg

    9504 achat online generique forum

    9504 online online online in the uk

    9504

  80. RobertFinna :

    online schlaganfall

    9504 online e cib

    9504 online sample in australia

    9504

  81. RobertFinna :

    livraison rapide du online

    9504 peru online onlinea de 50c

    9504 purchase weekender online

    9504

  82. RobertFinna :

    online aspirin cardio

    9504 online patent expires online

    9504 try it online online in england

    9504

  83. RozalinaFinna :

    onlineing online canada safe

    2b9c online online kaufen foru

  84. RozalinaFinna :

    can i take online with crestor

    2b9c herbal online online

  85. RozalinaFinna :

    online online mumbai

    2b9c herbal online online

  86. RobertFinna :

    online adiccio

    9504 achat online femm

    9504 overnight online soft tabs

    9504

  87. RobertFinna :

    espeonlinetas

    9504 how close can u take online

    9504 online uk il prezzo migliore

    9504

  88. RobertFinna :

    offshore drugs cheap online

    9504 online list

    9504 online gets her horny

    9504

  89. RobertFinna :

    allgemeiner onlinekauf

    9504 online onlineo sildenafil

    9504 online per le donne 2011

    9504

  90. RobertFinna :

    cheap canadian online online

    9504 online potenzmittel de

    9504 look there online professional

    9504

  91. RobertFinna :

    onlineindiacom

    9504 online headquarters in canada

    9504 look there online professional

    9504

  92. RobertFinna :

    medical online md

    9504 only now online original use

    9504 quality of online online

    9504

  93. RobertFinna :

    online cheap online professional

    9504 online discret

    9504 overnight online soft tabs

    9504

  94. RozalinaFinna :

    online a mi edad

    2b9c online for sale in quincy ma

  95. RobertFinna :

    online adiccio

    9504 acheter online bon marche

    9504 canada online pharmacies scam

    9504

  96. RozalinaFinna :

    online online rush shipment

    2b9c achat du online au canada

  97. RobertFinna :

    online 5 mg prices

    9504 discount online cannada

    9504 online online cipla india

    9504

  98. RozalinaFinna :

    what is the online online

    2b9c dangers of online for men

  99. RozalinaFinna :

    online to best online echeck

    2b9c i use it online women

  100. RozalinaFinna :

    where can u online online online

    2b9c online nyc prescription fast

  101. RozalinaFinna :

    venta online rancagua

    2b9c real online without

  102. KupriyanFinna :

    precios online chile

    bb57 try it online online soft c o d

  103. RobertFinna :

    vendo kamagra online

    9504 best online alternative uk

    9504 online instrucciones de us

    9504

  104. KupriyanFinna :

    purchase online online uk

    bb57 coste de online no genrico

  105. KupriyanFinna :

    eb1a online apotheke online 20m

    online online

    recommended site price online

  106. RobertFinna :

    online in aachen

    9504 how close can u take online

    9504 best substitute online india

    9504

  107. RobertFinna :

    online effetti terapeutici

    9504 only now online original use

    9504 effetti online erezione

    9504

  108. RobertFinna :

    online discount uk online

    9504 online sale online

    9504 online online cipla india

    9504

  109. RobertFinna :

    order online net

    9504 florida player online

    9504 cheap online canada images

    9504

  110. RobertFinna :

    order online net

    9504 online in deutschland online

    9504 vente online 50

    9504

  111. RobertFinna :

    politique de canada online

    9504 price online online

    9504 how purchase online in india

    9504

  112. RobertFinna :

    comprar online natura

    9504 just try online online india

    9504 online uk il prezzo migliore

    9504

  113. RobertFinna :

    online agora online

    9504 online headquarters in canada

    9504 rxusa online online

    9504

  114. RobertFinna :

    the best place online us

    9504 discount online ny online

    9504 purchase weekender online

    9504

  115. RobertFinna :

    online rezeptfrei uberweisung

    9504 online soft

    9504 online gets her horny

    9504

  116. RobertFinna :

    dosa online

    9504 achat france online

    9504 prescription online no

    9504

  117. RobertFinna :

    online 20 mg precio argentina

    9504 uk online online

    9504 try it online online in england

    9504

  118. RobertFinna :

    taking online and alcohol

    9504 online online niedrige preise

    9504 overnight online soft tabs

    9504

  119. RobertFinna :

    online les effets

    9504 online sale online

    9504 online online cipla india

    9504

  120. RobertFinna :

    online tablats price

    9504 onlineing mastercard online

    9504 online oder hnliches

    9504

  121. RobertFinna :

    online cheap online professional

    9504 online sildenafil online

    9504 actu online posologie patients

    9504

  122. RobertFinna :

    online farmaco online

    9504 achat online generique forum

    9504 try it online uk delivery fast

    9504

  123. RobertFinna :

    comprar online natura

    9504 just try online online india

    9504 online pens for sale

    9504

  124. RobertFinna :

    online en el mundo

    9504 online sildenafil online

    9504 only here where online online

    9504

  125. RobertFinna :

    acheter online la france

    9504 peru online onlinea de 50c

    9504 price online pills pay pal

    9504

  126. RobertFinna :

    online online aus deutschland

    9504 online para comprar barato

    9504 we choice online 20 mg

    9504

  127. RobertFinna :

    epimedium plus online

    9504 only now online original use

    9504 only here where online online

    9504

  128. RobertFinna :

    wow online legal

    9504 discount online cannada

    9504 how long prior to take online

    9504

  129. RobertFinna :

    livraison rapide du online

    9504 uk online no prescription

    9504 purchase weekender online

    9504

  130. RobertFinna :

    online costo

    9504 order online over the phone

    9504 online online oder levitra

    9504

  131. RobertFinna :

    online daily

    9504 online list

    9504 i use it purchase of online

    9504

  132. RobertFinna :

    online sale au

    9504 is it illegal to take online

    9504 online y cocaina

    9504

  133. RobertFinna :

    online canada review

    9504 discount online cannada

    9504 brand online jelly

    9504

  134. RobertFinna :

    online 20 mg precio argentina

    9504 look there online pack online

    9504 online marque

    9504

  135. RobertFinna :

    dosa online

    9504 is there online online

    9504 prix online en suisse

    9504

  136. RobertFinna :

    online tablats price

    9504 125 mg online

    9504 bargain online

    9504

  137. RobertFinna :

    online in aachen

    9504 look there online pack online

    9504 canada online pharmacies scam

    9504

  138. RobertFinna :

    online rom

    9504 online enlarged prostate

    9504 online sale online uk

    9504

  139. RobertFinna :

    took 30mg of online

    9504 online women pills

    9504 we choice online 20 mg

    9504

  140. RobertFinna :

    use of online in bph

    9504 online beter dan online

    9504 price online pills pay pal

    9504

  141. RobertFinna :

    medicament onlinee

    9504 online online usa online

    9504 try it online online online

    9504

  142. RobertFinna :

    venta online en lima

    9504 125 mg online

    9504 online canadian store

    9504

  143. RobertFinna :

    acheter online la france

    9504 25mg barato online

    9504 online canadian store

    9504

  144. RobertFinna :

    allgemeiner onlinekauf

    9504 prix du online au maroc

    9504 prescription online no

    9504

  145. RobertFinna :

    online schlaganfall

    9504 florida player online

    9504 india online price

    9504

  146. RobertFinna :

    took 30mg of online

    9504 online girl online online

    9504 acheter une boite de online

    9504

  147. RobertFinna :

    onlineindiacom

    9504 we use it online by mail

    9504 acheter une boite de online

    9504

  148. RobertFinna :

    online discount uk online

    9504 online in deutschland online

    9504 natural online substitute

    9504

  149. RobertFinna :

    online in aachen

    9504 online discret

    9504 acheter une boite de online

    9504

  150. NaumovFinna :

    are there pills like online

    3045 order online melbourne

    3045 click now online super active

    3045

  151. RobertFinna :

    online annual sales 2011 20mg

    9504 online e cib

    9504 online online online 20

    9504

  152. RobertFinna :

    online generique 10m

    9504 prix du online au maroc

    9504 compra de 50 mg de online

    9504

  153. RobertFinna :

    online prices nz

    9504 look there online pack online

    9504 mercury drugstore online

    9504

  154. RobertFinna :

    online rezeptfrei uberweisung

    9504 discount online ny online

    9504 online da mg

    9504

  155. RobertFinna :

    online cannabis together

    9504 just try online online india

    9504 online coupon card

    9504

  156. RobertFinna :

    online generique 10m

    9504 only now online original use

    9504 online instrucciones de us

    9504

  157. RobertFinna :

    online tablats price

    9504 onlineing mastercard online

    9504 online for woman dosage

    9504

  158. RobertFinna :

    online legal bestellen

    9504 teva online uk

    9504 online kaufen probe

    9504

  159. RobertFinna :

    online rezeptfrei uberweisung

    9504 online online niedrige preise

    9504 bargain online

    9504

  160. RobertFinna :

    20mg online generika

    9504 price online online

    9504 canada online pharmacies scam

    9504

  161. RobertFinna :

    online usa supplier

    9504 click here online online china

    9504 online da mg

    9504

  162. RobertFinna :

    online hinta apteekissa

    9504 online 50mg vs levitra 20mg

    9504 online manufacturer in canada

    9504

  163. RobertFinna :

    wow pfizer online canada

    9504 just try order online canada

    9504 sale for uk online cheap

    9504

  164. RobertFinna :

    usefull link online cheap fast

    9504 bestall online online

    9504 online marque

    9504

  165. RobertFinna :

    online les effets

    9504 how to get online tesco

    9504 prix online en suisse

    9504

  166. RobertFinna :

    online schlaganfall

    9504 online para comprar barato

    9504 safe online purchase

    9504

  167. AlimFinna :

    online prices in singapore

    0413 0413 0413 0413 0413

  168. RobertFinna :

    30 trial day online

    9504 online online in walmart

    9504 online online generika forum

    9504

  169. RobertFinna :

    online hinta apteekissa

    9504 pink female online

    9504 rxusa online online

    9504

  170. RobertFinna :

    online cannabis together

    9504 uk online no prescription

    9504 cheap online canada images

    9504

  171. RobertFinna :

    espeonlinetas

    9504 online online under tongue

    9504 achat de online par internet

    9504

  172. RobertFinna :

    cost of online 20 mg tabs

    9504 click now online where to online

    9504 i use it purchase of online

    9504

  173. RobertFinna :

    online in aachen

    9504 xm radio online canada

    9504 soft online online online

    9504

  174. RobertFinna :

    online legal bestellen

    9504 125 mg online

    9504 i use it online online in usa

    9504

  175. RobertFinna :

    wirkungsdauer online 20 mg

    9504 we use it online by mail

    9504 british online

    9504

  176. RobertFinna :

    click now online woman

    9504 just try online online india

    9504 online wholesaler

    9504

  177. RobertFinna :

    online levitra versus online

    9504 how close can u take online

    9504 try it online uk delivery fast

    9504

  178. RobertFinna :

    medicament onlinee

    9504 online sale online

    9504 click now online for female

    9504

  179. LeonidaFinna :

    online usa online

    a1e2 online sale of online

    a1e2 wow bestellen online online

    a1e2

  180. RobertFinna :

    best way to order online

    9504 is there online online

    9504 prescription online no

    9504

  181. RobertFinna :

    click now online woman

    9504 125 mg online

    9504 prescription online no

    9504

  182. RobertFinna :

    overnight online online soft

    9504 can get online prescription

    9504 online online generika forum

    9504

  183. RobertFinna :

    the best place online us

    9504 online legal online us

    9504 how purchase online in india

    9504

  184. RobertFinna :

    online rom

    9504 we use it us made online

    9504 prescription online no

    9504

  185. RobertFinna :

    cheap canadian online online

    9504 online online in walmart

    9504 online for woman dosage

    9504

  186. RobertFinna :

    online buenos aires

    9504 achat online femm

    9504 safe online purchase

    9504

  187. RobertFinna :

    we like it online online pill

    9504 nomes onlineos do online

    9504 pastilla de online en usa

    9504

  188. RobertFinna :

    online 10 mg users group

    9504 is there online online

    9504 vente online 50

    9504

  189. RobertFinna :

    online buenos aires

    9504 online online niedrige preise

    9504 online da mg

    9504

  190. RobertFinna :

    vendo kamagra online

    9504 online in deutschland online

    9504 can u online online in poland

    9504

  191. RobertFinna :

    online daily

    9504 click now online where to online

    9504 rxusa online online

    9504

  192. RobertFinna :

    online costo

    9504 online discret

    9504 safe online purchase

    9504

  193. RobertFinna :

    wirkungsdauer online 20 mg

    9504 online legal online us

    9504 online online cipla india

    9504

  194. RobertFinna :

    took 30mg of online

    9504 price online online

    9504 mercury drugstore online

    9504

  195. RobertFinna :

    only today online australia

    9504 online enlarged prostate

    9504 online scadenza

    9504

  196. RobertFinna :

    30 trial day online

    9504 online para comprar barato

    9504 online online online 20

    9504

  197. RobertFinna :

    online discount uk online

    9504 click now online where to online

    9504 online generika kaufen paypal

    9504

  198. RobertFinna :

    online prices nz

    9504 online online preisvergleich

    9504 online coupon card

    9504

  199. YulittaFinna :

    online real online

    e5ca ordina online

    e5ca

  200. RobertFinna :

    look here similar online

    9504 uk online no prescription

    9504 online superstore

    9504

  201. RobertFinna :

    can you online online at riteaid

    9504 best prices on brand online

    9504 we recommend online ordering

    9504

  202. RobertFinna :

    vendita online mg

    9504 online potenzmittel de

    9504 price online pills pay pal

    9504

  203. RobertFinna :

    online und kiffen

    9504 125 mg online

    9504 link for you online online

    9504

  204. EddaFinna :

    cheap online sale california

    0f24 look here 5 mg online

  205. RobertFinna :

    uk online online

    9504 online patent expires online

    9504 original online online

    9504

  206. RobertFinna :

    we like it online online pill

    9504 online e effett

    9504 i use it purchase of online

    9504

  207. EddaFinna :

    price online india 2011

    0f24 kanadische online proben

  208. EddaFinna :

    online broadway

    0f24 we like it indian online

  209. EddaFinna :

    eb1a we like it indian online

    online online 100mg drugstore

  210. EddaFinna :

    i use it online sale prices

    0f24 online online best supplier

  211. EddaFinna :

    online en lnea en

    0f24 onlineonlineonline review

  212. EddaFinna :

    husband takes online

    0f24 online online from boots

  213. EddaFinna :

    how to online online in chennai

    0f24 componentes online

  214. EddaFinna :

    order online online legal

    0f24 online bestellen nurnberg

  215. EddaFinna :

    eb1a we use it lowest online price

    http://ph-f63f6-3-1.com/

    kamagra online te koop

  216. KozlovaFinna :

    what is online professional

    a1e2

  217. RobertFinna :

    online los mejores efectos

    9504 recommended site online pills

    9504 sale for uk online cheap

    9504

  218. RobertFinna :

    we use it super online

    9504 online in deutschland online

    9504 online marque

    9504

  219. RobertFinna :

    we choice online online sale

    9504 online gold 800mg effects

    9504 i use it online online online

    9504

  220. GarikFinna :

    ok to take expired online

    58d8 online price rise

    58d8 online y la diabetes

    58d8 online versand schweiz

    58d8

  221. RobertFinna :

    online agora online

    9504 acheter online bon marche

    9504 how purchase online in india

    9504

  222. RobertFinna :

    online farmaco online

    9504 peru online onlinea de 50c

    9504 safe online purchase

    9504

  223. RobertFinna :

    online romania

    9504 best prices on brand online

    9504 online online oder levitra

    9504

  224. EddaFinna :

    6110 i use it buying viagra

    http://ph-8b6a8-2-0.com/ — viagra coupon

    viagra 50 mg quanto dura

  225. NatulyaFinna :

    wow cheapest online

    58d8 online sales online us legal

    58d8 forced too take online

    58d8

  226. RobertFinna :

    dosa online

    9504 florida player online

    9504 price online pills pay pal

    9504

  227. RobertFinna :

    enter site cheap online soft

    9504 online online soft tabs

    9504 online online with paysafecard

    9504

  228. BykovaFinna :

    online tablet 25 mg low price

    9d63 online daily use 10mg

    9d63

  229. RobertFinna :

    online discount uk online

    9504 femelle online de prescription

    9504 online pens for sale

    9504

  230. RobertFinna :

    offshore drugs cheap online

    9504 125 mg online

    9504 online online generika forum

    9504

  231. RobertFinna :

    online agora online

    9504 onlineing mastercard online

    9504 mercury drugstore online

    9504

  232. RobertFinna :

    online 40 m

    9504 just try order online canada

    9504 original online online

    9504

  233. RobertFinna :

    onlineindiacom

    9504 where to get online prescribed

    9504 online instrucciones de us

    9504

  234. RobertFinna :

    online daily

    9504 best prices on brand online

    9504 prix online en suisse

    9504

  235. RobertFinna :

    online hinta apteekissa

    9504 como usar onlineo online

    9504 online oder hnliches

    9504

  236. RobertFinna :

    only today online australia

    9504 online soft

    9504 we recommend online ordering

    9504

  237. EddaFinna :

    6110 generic viagra usa pharmacy

    http://ph-8b6a8-3-0.com/

    wow scam natural viagra

  238. RobertFinna :

    order online net

    9504 prix du online au maroc

    9504 india online price

    9504

  239. RobertFinna :

    us overnight shipping online

    9504 cheap online 50 mg uk

    9504 compra de 50 mg de online

    9504

  240. RobertFinna :

    online effetti terapeutici

    9504 florida player online

    9504 achat de online canad

    9504

  241. RobertFinna :

    offshore drugs cheap online

    9504 online onlineo marcas

    9504 online online combo pack

    9504

  242. RobertFinna :

    we use it super online

    9504 online e effett

    9504 alternative online online

    9504

  243. LeraFinna :

    can online online

    58d8

  244. RobertFinna :

    medical online md

    9504 achat france online

    9504 online pens for sale

    9504

  245. RobertFinna :

    20mg online generika

    9504 online sale online

    9504 online pens for sale

    9504

  246. SenatovaFinna :

    online sale france

    60c3 online adverse reactions

    60c3 donde comprar online onlinea

    60c3 online simili

    60c3

  247. BogdanFinna :

    online online online

    3027

  248. IzotFinna :

    uk online visa

    5416 pastilla de online en delhi

    5416

  249. EddaFinna :

    8a4c how you get pfizer online

    online durata azione

  250. MaksFinna :

    online discount reviews

    e5ca online online soft online canada

    e5ca best herbal online 2013

    e5ca

  251. MatveyFinna :

    pfizer online tm 50 price

    0cbc best price online soft

    0cbc average cost online 20mg

    0cbc online shop holland

    0cbc

  252. IzoldaFinna :

    online tous les jours

    0cbc 0cbc 0cbc 0cbc 0cbc

  253. BogdanFinna :

    online que es yahoo

    3fd4 3fd4 3fd4 3fd4 3fd4

  254. AnnaFinna :

    online filmtabletten

    3fd4 online dosierung

    3fd4 pilule online pri

    3fd4 pfizer online online cvs

    3fd4

  255. LeonginaFinna :

    online precio mexico

    d6e8 costo online 2 5 m

  256. LeonginaFinna :

    contraindicaciones de online

    d6e8 online sublingual b

  257. LeonginaFinna :

    online e disturbi

    d6e8 online comprar online brasil

  258. LeonginaFinna :

    online best source on line

    d6e8 wow daily online cost

  259. LeonginaFinna :

    pillola di online in linea

    d6e8 online bestellen rezeptfrei

  260. LeonginaFinna :

    visit our site online pill

    d6e8 cost of online south africa

  261. KamaFinna :

    wholesale online chaina

    57c8 online 100 mc

  262. KamaFinna :

    shop for online online

    57c8 can online be used everyday

  263. KamaFinna :

    online long wait after eating

    57c8 purchase to online in how

  264. RobertFinna :

    online cheap online professional

    9504 best online alternative uk

    9504 india online price

    9504

  265. RobertFinna :

    online aspirin cardio

    9504 click now online where to online

    9504 online online cipla india

    9504

  266. RobertFinna :

    onlineindiacom

    9504 online para comprar barato

    9504 ligne gnrique online

    9504

  267. RobertFinna :

    wow online legal

    9504 peru online onlinea de 50c

    9504 fr verkauf online

    9504

  268. RobertFinna :

    online online forum

    9504 25mg barato online

    9504 price online pills pay pal

    9504

  269. RobertFinna :

    medical online md

    9504 online and daibetes

    9504 online y presion arterial

    9504

  270. RobertFinna :

    online levitra versus online

    9504 uk online online

    9504 purchase weekender online

    9504

  271. RobertFinna :

    how long does online 10mg last

    9504 discount online cannada

    9504 online manufacturer in canada

    9504

  272. RobertFinna :

    prix online en espagne

    9504 online sale online

    9504 achat de online par internet

    9504

  273. RobertFinna :

    online generique 10m

    9504 click here online online china

    9504 try it online uk delivery fast

    9504

  274. RobertFinna :

    overnight online online soft

    9504 is 10mg online enough

    9504 online gets her horny

    9504

  275. RobertFinna :

    online hinta apteekissa

    9504 online patent expires online

    9504 prescription online no

    9504

  276. RobertFinna :

    online costo

    9504 online beter dan online

    9504 how purchase online in india

    9504

  277. RobertFinna :

    online aspirin cardio

    9504 online philippines users group

    9504 achat online en ligne pas cher

    9504

  278. RobertFinna :

    onlineo online roma

    9504 online price in saudi

    9504 para mujeres que online para

    9504

  279. RobertFinna :

    online e aspirina

    9504 click here online online china

    9504 compra de 50 mg de online

    9504

  280. RobertFinna :

    online best price us

    9504 singapore online shop

    9504 cheap online canada images

    9504

  281. RobertFinna :

    epimedium plus online

    9504 we use it us made online

    9504 we recommend online ordering

    9504

  282. RobertFinna :

    online daily

    9504 online and online price

    9504 quality of online online

    9504

  283. RobertFinna :

    online indien kaufen

    9504 online e effett

    9504 best substitute online india

    9504

  284. RobertFinna :

    online 5 mg prices

    9504 prix online 50 mg pfizer

    9504 sale for uk online cheap

    9504

  285. RobertFinna :

    prix online en espagne

    9504 online avec hypertension

    9504 overnight online soft tabs

    9504

  286. RobertFinna :

    online usa supplier

    9504 we use it online by mail

    9504 try it online online online

    9504

  287. RobertFinna :

    acheter online la france

    9504 look there online pack online

    9504 online sample in australia

    9504

  288. RobertFinna :

    venta online en lima

    9504 order online over the phone

    9504 online manufacturer in canada

    9504

  289. RobertFinna :

    enter site cheap online soft

    9504 achat online femm

    9504 i use it purchase of online

    9504

  290. RobertFinna :

    usefull link online cheap fast

    9504 bestall online online

    9504 actu online posologie patients

    9504

  291. RobertFinna :

    online rezeptfrei uberweisung

    9504 best online alternative uk

    9504 online y presion arterial

    9504

  292. RobertFinna :

    online legal bestellen

    9504 online compra de espaa

    9504 can u online online in poland

    9504

  293. RobertFinna :

    wow pfizer online canada

    9504 we use it us made online

    9504 how long prior to take online

    9504

  294. RobertFinna :

    online discount uk online

    9504 how to get online tesco

    9504 cheap online journals quizilla

    9504

  295. RobertFinna :

    wow online legal

    9504 125 mg online

    9504 predaj online bratislava

    9504

  296. RobertFinna :

    medicament onlinee

    9504 onlineing mastercard online

    9504 only here where online online

    9504

  297. RobertFinna :

    how long does online 10mg last

    9504 cheap online 50 mg uk

    9504 link for you online online

    9504

  298. RobertFinna :

    online online super active plus

    9504 online super prices

    9504 we recommend online aus usa

    9504

  299. RobertFinna :

    wow online legal

    9504 online women pills

    9504 online manufacturer in canada

    9504

  300. RobertFinna :

    online schlaganfall

    9504 online e cib

    9504 quality of online online

    9504

Пікір жазу

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

*


− 4 = 5