Омбыдан келген Айгүл

Қазақ тіліне жол жабық

Қазақ тіліне жол жабық

Таяуда жұмыс бабымен шырайлы Шымкент қаласына жолым түсті. Қарама-қарсымдағы орта жастағы қазақ қызы екеуіміз жөн сұрастық. Ресейдің Омбы қаласынан келгенін айтқан соң, жарайды деп мен де онымен орысша сөйлесе бастадым. «Омбыдағы қазақтардың тыныс-тіршілігі, жай-күйі қалай?» деген сұрағыма, өзін Айгүлмін деп таныстырған қарындас былай деп жауап берді:

– Мен 1979 жылы Омбы қаласында туылдым. Әкем орыс мектебінде химиядан, анам сол мектепте математикадан сабақ беретін. Бүгінде зейнеткерлік демалыста. Балабақша, мектеп және жоғары оқу орнын орысша оқыдым, өйткені, Ресейде қазақ мектебі жоқ. Бастауыш қазақ сыныптары мен факультативті сағаттар ғана сақталған. Қандастарымыздың санын ресейлік санақшылар миллионға жеткізбей жүр. Бірақ, олай емес, ресейлік азаматтардың жеке басын куәландыратын құжатта ұлты көрсетілмегендіктен, қазақтар саны өте төмен айтылуда. Біздің шамалауымызша, қандастарымыздың саны бір жарым миллионға жетіп жығылады. «Түйеге жантақ керек болса, мойнын созады» деген бабаларымыз. Мектеп сұраған жан болмаса, мектеп саны қайдан көбеймек?! Университеттер өз тілімізді оқытатын арнайы сағат бөліп, орын бөлгенімен, қазақ тілін жетік білетін мұғалім жоқ. Біздің салт-дәстүріміз, тіліміз тек өзімізге керек. Жергілікті билік ешкімге шектеу қойған емес. Керісінше, кеңес одағы кезінде болмаған мүмкіндіктер жасалып отыр. Барлық оқу орындарында қазақ тілін оқытатын ұстаз жоқ. Бұл мәселеге Қазақстан Үкіметі әлі күнге немқұрайдылық танытуда. Білім және ғылым министрлігі осы жағдайды ескеріп, ана тілімізді оқытатын мұғалімдер жіберсе, үлкен көмек болар еді.
Қазақ мектептерінің, қазақ мұғалімдерінің жоқтығы – Омбыдағы орыстанған қазақтардың өз тіліне деген ықыласының жоқтығынан болып отыр. Жылда Омбы қаласында өтетін «Қазақстан – ата жұртым, қасиетім – ана тілім» атты мектеп оқушылары арасындағы олимпиада 1996 жылы басталған. Бірақ, арнайы маман болмағандықтан, олимпиада деңгейінде дайындығымыз онша емес. Балаларды ұлттық рухта тәрбиелейтін осындай іс-шаралардың маңызы зор. 2004 жылы Абай атындағы мектеп ашылып, демалыс күндері сабақ өткізуге рұқсат берген. Бірақ, ол мектеп көп ұзамай орыс мектебіне айналды, себебі мектеп ит өлген жерде, орталықтан өте алыс, барып-келу мұң болғандықтан, ата-аналары балаларын мектепке жібермей қойды. Міне, тілімізге деген ықылас – осындай. Омбылық қазақтардың басын қосатын орталық, кітапхана, мұражай дегенді айтпасам да болады. Нақ осы мәселемен еліміздің Мәдениет министрлігіне кезінде менің әкем хат жазған, көмектесеміз деп уәде бергенімен, көмек болмады.

Қазақша сөйлейік

Қазақша сөйлейік

2001 жылы университетті қызыл дипломға аяқтадым. Бірақ, өз мамандығым есепші болғанымен, жұмыс таба алмадым. Мың жерден ақылды болғаныңмен, ұлтың орыс болмаған соң, алысқа ұзай алмайсың. Өйткені, жергілікті газеттерден жұмыс іздесеңіз, тіпті еден жуушының өзін орыс ұлтының өкілі керек деп жазып қояды. Сондықтан, амалың жоқ, қай жерде жұмыс табылса, сол жерде істеуге тура келеді. Әр жылы өткізетін Наурыз мерекесін алаңға екі киіз үй тігіп атап өтетінбіз, өткен 2012 жылы 21 наурыз күні 250-300-ге тарта Омбы қазақтары бас қосты. Сонда киіз үйдің ғажайып құрылысына таңданып, тамсанып қарадым. Үйдің іші қандай керемет оюлармен өрнектелгенін көріп, қайран қалдым. Дастарқанымыздан дәм татқан орыстар және бірге келген өзге ұлт өкілдері «қандай ғажап!» деп бастарын шайқады.
Осылай Омбыда жүре берсем, болашағым жоқ екендігіне көзім жетті. «Отан – оттан да ыстық» деп, не де болса, тәуекелге бел буып, Астанаға келдім. Алты ай бұрын менің жан-құрбым Құралай менің айтқаныма көнбей, Николай деген орыс жігітіне тұрмысқа шықты. Орыспен шатысып жатқан қазақтардың санында есеп жоқ. Ертең бір ұрпақ ауысқанда, тап-таза орыс болып шыға келеді. Ол жағын ойлап жатқан ешкім жоқ. Өз басым, Астанада үш айдан бері жеке компанияда есепші болып жұмыс істеймін, жағдайым жаман емес… – деп омбылық қарындас сөзін аяқтады.
Ал біз болсақ, «көпұлтты Қазақстан» деп, қазақ тілін білмесе де, оларды министр дәрежесіне дейін көтеріп, алдарында басымызды бұғып, құдайдай табынамыз. В.Божко, В.Школьник, И.Рогов, Н.Коржова, В.Терешенко… тізе берсем, ұшы-қиыры көрінбейді. Орыс ұлтынан шыққан сенаторлар мен депутаттар, әкім-қаралар жетерлік. Одан қала берді, Қазақстанда 100 ұлт мектебі, 170 жексенбілік мектептер бар. Оларда 23 ұлт тілдері оқытылады. Үш ұлттық жаңғыру мектептерінде 23 бөлімше бар, оларда 12 ұлттың ана тілі оқытылады. Үкімет жыл сайын бұл мектептерге 12 миллион теңге бөліп отырады. Сонымен қатар, жергілікті бюджеттен де оларға қомақты қаржы беріліп отырады. Елімізде 4 республикалық, 15 аймақтық ұлттық газеттер шығады, алты ұлттық театр өнер көрсетеді. Олар – қазақ, орыс, неміс, ұйғыр, корей, өзбек театрлары. Жыл сайын этникалық топтардың ондаған кітаптары мен журналдары жарық көруде. Бұдан тыс, Ассамблеяның атынан Қазақстандағы ұлттық мәдени орталықтардың үш статусы бар. Олар республикалық, облыстық, аудандық болып үшке бөлінеді. Мәселен, республикалық ұлттық мәдени орталықтар туралы айтатын болсақ, бүгінгі таңда Әділет министрлігінде нақты тіркелген 28 мәдени орталық бар. Бұл орталықтардың облыста, ауданда филиалдары жұмыс істейді. Мұндай ұлттық мәдени орталықтардың жергілікті әділет басқармаларына заңды тіркелгендері де, тіркелмегендері де болады. Осы тұрғыдан келгенде, еліміздегі Қазақстан халқы Ассамблеясы жұмысын үйлестіретін ұлттық мәдени орталықтарының жалпы саны 820-дан асады. Олардың 324-і заңды тіркелген. Қалғандары өздерінің тұрғылықты жерінде топтасып, ансамбль құрып, этномәдени орталық ретінде бірлесіп жұмыс жасап жатыр.

Қазақ тілі

Қазақ тілі

«Казачество» мен «Лад» қозғалысының іс-әрекеттерін айтпай-ақ қояйын, кейбір ұйымдардың қазаққа қарсы жұмыс істеп жатқанына бір ғана мысал келтірейін: Көкшетеу қаласынан шығатын «Степной маяк» газетінің сконвордында «төрт әріптен тұратын сөз, қаңғыбас қазақтың үйі» дегені бүтіндей қазақтың ар-намысын қоздырды. Басқаны былай қойғанда, қазақтың жүрегі Астана қаласында қазақ патриоттарының басын қосайын десең, ғимарат былай тұрсын, кабинет таба алмай дал боласың. Осыдан кейін не айтуға болады?!
Ресейде өткен ғасырдың басында 3 миллионға жуық қазақ болса, бүгінде оның 1 миллионы ғана қалыпты, қалғаны ассимиляцияланып, орыстанып тынған. Басқаны былай қойғанда, демократия жолын ұстанған Ресейде бірде-бір ұлт өкілдеріне мектеп жоқ. Тіпті, күні кешеге дейін бізден ұлт мүддесі тұрмақ, жалпы саясаттан бастап үйдегі ауыз суға дейінгі мәселелер бойынша ешкім ештеңе сұраған емес. Бізден ойлану, шешім қабылдау деген талап етілген жоқ. Біз үшін ойлайтын да, шешім қабылдайтын да Мәскеу еді. Бізге тек соны орындау ғана қалатын. Бұл – үлкен мәселе. Өз еліңнің ертеңіне өзің жауап беруің, осы жолдағы мәселелерді шешудің жолдарын өзің табуың, қиямет-қайымнан да қиын шаруа еді. Оны айналасы жиырма жылдың ішінде шешіп тастау мүмкін емес.
Сонымен бірге, Ресей саясаты – қашанда қазаққа нанға ине қосып беруі тарихтан белгілі. Біздің ауылдың кәріқұлақтары үнемі «орыстан досың болса, қолыңда айбалтаң болсын» деп қайта-қайта айтып отыратын. Оған қазақтың даласындай дархан көңілі, ешкімді бөлмей-жармай басынан сипап, бауырына басатынын қосыңыз, жеті атасын жетік білетін, ары менен қаны таза, жүрегі пәк, арамдықтан ада, қиянаттан шет, аразды татуластыратын, алысты жақындастыратын қой аузынан шөп алмайтын жуас ұлт – әрине, қазақ ұлты.
Бізде өз ұлтымыздың аясында шектелу, оқшаулану құбылысы айқын байқалады. Оның да әртүрлі себептері бар. Өзге ұлт өкілдерін қазақы мәдениетке топтастыру былай тұрсын, өзіміздің мемлекет құрушы ұлт екенімізді өзіміз толық сезініп болмай жатқан жайымыз бар. Мысалы, он қазақ отырып орысша сөйлесу, қазақша сөйлесіп тұрған бес қазақ, қасына бір орыс келсе, орыс тілінде сөйлеп кету – күнделікті көріп жүрген құбылыс. «Біз қандай мемлекет құрып жатырмыз, қай бағытта жүріп барамыз?» деген сұрақтарға мардымды жауап тапқан жоқпыз. Ең алдымен осындай кесек-кесек сұрақтар ортаға тасталуы қажет.
Жақында бір жиында Елбасы Н.Назарбаев «2050 жылда толыққанды ұлттық мемлекетке айналамыз» дегенді тілге тиек етті. Яғни, бұл үрдістің дұрыс екенін, солай болуы қажет екенін мемлекеттің өзі мойындап отыр. 2050 жылды күтіп отырудың қажеті жоқ сияқты. Бүгіннен бастап осы бағытта әртүрлі жұмыстар жасалғаны дұрыс. Түбі ұлттық мемлекетке айналатынымыз анық болса, уақыт жоғалтудың қажеті қанша?
Өткен бір жиында бір тілшісымақ маған «Жұмамұрат, сен неге биліктің шикілігі мен шалағайлығын жазасың? Одан қандай пайда таптың?» деп дүрсе қоя берді. Оған не деуге болады. Қазақта керемет сөз бар, «Сын түзелмей, мін түзелмейді», «Пышақты өзіңе сал, ауырмаса өзгеге сал» деген. Мен пайда табу үшін жазбаймын, қоғамда қордаланған мәселелерге атүсті қарайтын атқамінерлерге көңілім толмағандықтан, басшының ешқашан орындалмайтын уәдесіне қарным ашқандықтан, бір жылдың ішінде Алматы облысындағы Талғар қаласында үш әкім сыбайлас жемқорлықпен қаржы полициясына ұсталып отырғандықтан, үнсіз қала алмадым, қоғамдағы келелі мәселелерге үн қосуды азаматтық парызым деп санаймын.

Жұмамұрат ШӘМШІ,
тарих ғылымдарының кандидаты

«Ақжүніс-Астана» журналы

Сайтымыздың жаңа мақалаларына жазылыңыз

Поделиться в соц. сетях

Опубликовать в Facebook
Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники
Опубликовать в Яндекс

22 комментария

  1. Жүрегім шаншып кетті…

  2. Кайрат :

    Кандастарга мемлекет конiл болу керек! Елдiн елдiгi сонысымен танылады.

  3. Мы ценим Ваше время и делим с Вами общие цели. Продвижение Вашего продукта для нас главный приоритет.
    Наши услуги: Сбор различных баз для продвижения в интернете
    Продвигаем сайты в ТОП-10
    Заказажите продвижение Вашей услуги. Писать в ICQ 656310373

  4. http://tebe-nado.ru — шопинг в америке интернет

  5. смешные надписи на майках заказать!
    Наши товары: одежда, футболки, майки, толстовки, свитшоты, верхняя одежда, шорты, спортивные брюки, одежда для беременных,Популярные майки / Каталог / Рик и Морти и многое другое!
    *&$*

  6. http://tebe-nado.ru — интернет шопинг клубы

  7. viagra for sale winnipeg
    viagra without prescription
    buy viagra online safe

  8. order cialis online cheap
    coupon for cialis
    order generic cialis in canada

  9. http://tebe-nado.ru — мир шопинга интернет магазин

  10. http://tebe-nado.ru — передача о интернет шопинге

  11. cheap viagra inurl /profile/
    viagra online
    buy cheap viagra in the uk

  12. Rualis 20 Super Active Effects Expired Amoxicillin Pvp Cialis 20 Mg cialis Antabuse Without Prescription

  13. viagra for sale buying viagra online does generic viagra work [url=http://viagraazmhj.com/#]viagra online[/url]

  14. cialis generic dosage
    buy cheap cialis online
    best place to buy cialis
    =http://buywcialisnrx.com/#»>generic cialis

  15. buy cialis
    buy cialis online
    generic cialis prices
    =http://buywcialisnrx.com/#»>buy cheap cialis online

  16. voucher cialis tablets
    buy cialis online
    buy cialis soft
    =http://cialissknrx.com/#»>buy cialis online

  17. cheap cialis pills
    generic cialis
    what is generic cialis
    =http://cialisdenrx.com/#»>cialis online

  18. cheapest cialis generic
    generic cialis online
    women cialis generic
    =http://cialisdenrx.com/#»>buy generic cialis

  19. generic cialis work buy
    generic cialis online
    vicodin identify buy cialis online buy
    =http://cialissknrx.com/#»>cialis

  20. us cialis pharmacy
    generic cialis
    buy tadalafil 20mg cialis
    =http://buycialisgennrx.com/#»>generic cialis

  21. cialis tabs 20mg
    cheap cialis
    viagra 24 hour delivery cialis generic
    =http://buycialisgennrx.com/#»>buy generic cialis online

Пікір жазу

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

*


1 + = 5