Жаңылтпаштар

aje_nemereБаласының көркем сөйлеуін, шешен болуын қаламайтын ата-ана бар ма екен? Ғалымдардың пікірінше, бір жасқа толған нәрестенің тілдік қорында 7-10 сөз ғана болады. Екі жасқа толғанда сөз қоры 100-ден 200-ге дейін артады. Үш жаста бала 1,5-2 мыңнан аса сөз меңгереді. Төрт жасында 2-3 мың сөзді іркілмей сөйлеуі қажет. Бес жасқа аяқ басқанда, бала тілі ширап, қысқа ертегілерді, әңгімелерді баяндай алатын болуы керек. Сәби осы жаста анық  сөйлей алмаса бұл оның сөйлеу қабілетінің кенжелеп қалғандығынан хабар береді.
Зерттеу барысында 5-6 жастағы әрбір 100 баланың 65-інің тілінде ақау бар екені анықталса, мамандар бақылауындағы бір топ оқушының 20%-ы мәнерлеп сөйлей алмаған. Бұл кемшілік баланың сабақ үлгеріміне, шет тілін меңгеруіне кедергі келтіреді. Әдетте, бүлдіршіндер арасында «р» және «л» дыбыстарын айта алмайтындары көбірек кездеседі. Дер кезінде қолға алмаса, бұл проблемадан құтылу қиын. Осы кезде балаға жаңылтпаш көп көмектеседі. Отбасында балаңызбен бірге отырып, 10-15 минут жаңылтпаш айтып жаттықсаңыз жетіп жатыр. Ол бала тілінің жетілуіне, оралымды әрі анық сөйлеуіне, үндестік заңын сауатты меңгеруге және шешен сөйлеуге баулиды. Ғалымдар дұрыс сөйлеу мәнері баланың тұлға болып қалыптасуына зор ықпал етеді дейді. Құлаққа жағымды, тартымды сөйлейтін бала құрбы-құрдастарымен еркін пікір алмасады. Өз ойын ашық жеткізеді. Керісінше, тілінде мүкісі  бар бала тартыншақ болады.
Ресей ғалымы Ирина Козлянинова «Произношение и дикция» деген кітабында күн сайын балаға 10-12 жаңылтпаш оқытып отыруға кеңес береді. Жаңылтпаш үйреткенде  қысқасынан бастаған жөн.
Логопедтер бала тіліндегі мүкісті емдегенде негізінен жаңылтпашты пайдаланады.
Ғалымдар шет тілін меңгеру үшін де жаңылтпаштың пайдасы өте зор дейді. Жаңылтпаш айтумен көбірек шұғылданған балалар шет тілін тез игереді. Қазір де көптеген тіл үйрету орталықтарында бұл тәжірибені жиі қолданады. Нейропсихологтар жаңылтпашпен жаттыққанда, мидың белсенділігі артып,  санаға түскен ақпараттар өңделіп, жадыға жылдам бекиді дейді.
Жаңылтпаштың табиғаты қиын болғандықтан, бала оны өз еркімен оқығысы келмейді. Сондықтан ата-аналар балдырғанмен бірге жаттықса, оңай болады. Сөйлемді ақырын оқып, әр әріпті анық айтқан жөн. Біз төменде ең қызықты, ең тартымды деген жаңылтпаштарды сұрыптап алдық.

KgU6tQSzljY* * *

Шуақтаған ботамды,
Шуға апарып шуладым.
Шудалаған шудасын,
Суға салдым,
Судан алдым,
Суға малдым.

***
Ай, ай, Айдарбай,
Иір мүйіз сиырды
Үйіңе айдай бар!

***
Қарамайлы қарағайды
Кесейін бе, кеспейін бе?
Қазықтағы қара тайды
Шешейін бе, шешпейін бе?
***
Суда сең келеді,
Сегіз серке тең келеді.
Суға сақалын мала, сілке,
Суға сақалын мала, сілке.

***
Арқада алты арқар бар,
Қырқада қырық арқар бар.
Қырық арқарда ақ арқар бар.
Алты арқарда марқа арқар бар.

***
Ақ тайыншаның қатығын,
Аппағыма беремін.
Аппағымның атын тез,
Айтқаныңа беремін.
***
Ала бие құлындады,
Қара бие құлындамады.
Әжем соны ырымдады,
Атам оны ырымдамады.

***
Жез түстес үзік-үзік,
Зер жіппен ақ үзікті
Өрнектеп жүзік тізіп,
Әдемі етіп ызыпты.

***
Көк аспанда жұлдыз бар,
Мөлдір суда құндыз бар.
Жұлдыз түнде жылтырар,
Құндыз түнде жылтырар.
***
Құман от басында,
Жүген ат басында.
От басынан құманды алыс
тастасын ба?
Ат басынан жүгенін ап,
ноқта салсын ба?

***
Қаршыға ма,
Құмай ма?
Әнші балаға қаршыға ұнай ма?
Малшы балаға құмай ұнай ма?

***
Сылдырмақ сылдырлады,
Сәби былдырлады.
Сылдырмақ сылдырласа,
Сәби былдырлай ма?
Сылдырмақты сындырмай ма?
***
Томағаланған төрт бүркіт – қолда.
Томағаланбаған төрт бүркіт –
торда.
Қанша бүркіт болады сонда?

***
Үш кіші ішік піштім,
Бес кіші ішік піштім, –
Неше кіші ішік піштім?!

***
Жоғалды бес шыбыш,
Жоқ әлі еш сыбыс.
Жоқ әлі еш сыбыс,
Жоғалды бес шыбыш.

***
Көбейсін ат ұстар,
Болмасын атыстар,
Болса мол атыстар,
Қалмайды ат ұстар.

***
Шеңгел! Шеңгел!
Шеңгелге енген де,
Шеңгелде сенделген де
Еріншек Ерден бе?
***
Шырша сыпырғыштың
Ұшы шырпылсыншы.
Барша сыпырғыштың
Ұшы қырқылсыншы.

***
Ұшы үшкір, ұшқыр үш жебе
алдым,
Үшеуі де үшкір, ұшқыр деп
алдым.

***
Тас, тас, тасбақа,
Асты-үстінде тас-тапа.
Келсін қасқа – асқа, ата,
Берші бата, досқа, ата.

***
Тысы тым көрікті,
Үкілі үш бөрікті
Үлестір деп беріпті.

***
Сұқсыр үйрек
Ұшқыр үйрек десек те,
Тұмсығы үшкір үйрек
Сұқсыр үйректен күйрек пе?

***
Ол да шылбыр есті,
Мен де шылбыр естім.
Ол шылбырды сылбыр есті,
Мен шылбырды ылдым-жылдым естім.

***
Қырда екі кекілік жетіліп келеді,
Екі кекілік секіріп-кекіріп келеді.

***
Көк аспанда жұлдыз бар,
Мөлдір суда құндыз бар.
Жұлдыз түнде жылтырар,
Құндыз түнде жылтырар.

***
Зерек зергер зерделеп,
Зергерлеуші зер зерлеп.
Зерлілер затын зерлеткен
Зергерлік те зерделік.

***
Жез түстес үзік-үзік,
Зер жіппен ақ үзікті.
Өрнектеп жүзік тізіп,
Әдемі етіп ызыпты.
***
Бұзау бұлқынып,
Мойыншағын үзе ме?
Мойыншағын үзген соң,
Ол біреуді сүзбей ме, сүзе ме?

***
Құла құланнан туған туған құла құлын құнан құланнан
Туған құла құлынның құлағынан да келмейді.

***
Жақсы атты
Әп-сәтте Асқаттар
Ақсатты.
Ақсақты,
Тоқсақты
Жаза алмай бас қатты.
Ақсатса жақсы атты
Кім болар жақсы атты?!
***
Олжаланыңқырағандағың да
бар болсын,
Қалжаланыңқырағандағың да
бар болсын.

***
Шұғайбай
Шығайбайға:
– Су қайда, әй? – деді.
Шығайбай
Шұғайбайға:
– Шық, ойбай! – деді.

***
Алма базарда
Алма алма алар ма?
Ақ алма алар ма?
Әлде алары анар ма?

***
Үш ұшқыш алды
Үш кірқысқыш,
Үш тісысқыш.
Кірқысқыш қымбат па?
Тісысқыш қымбат па?

*«Әлдиден эпосқа дейін» кітабынан ықшамдалып алынды

«Ақжүніс-Астана» журналы»

www.akjunis.kz

Сайтымыздың жаңа мақалаларына жазылыңыз

Поделиться в соц. сетях

Опубликовать в Facebook
Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники
Опубликовать в Яндекс

40 комментариев

  1. Gsssmqgweilub :

    bad credit same day payday loan cash advance on credit card payday loans [url=https://xxepayday.com/]cash advance now[/url]

  2. LssdvdEroxIa :

    buy viagra online uk http://viasergeneric.com/canada viagra generic [url=http://viasergeneric.com/]viagra price[/url] OK’

  3. Ondcdaync :

    order viagra professional http://genericonlineviaqra.com/how long does viagra last [url=http://genericonlineviaqra.com/]generic viagra online[/url] OK’

  4. Hntvflubre :

    how to get viagra without a prescription — http://onlineviaqer.com/ online name brand viagra [url=http://onlineviaqer.com/]buy generic viagra[/url] OK’

  5. Ffvdfenzymn :

    cialis online http://ciallisonline.com/online cialis reviews [url=http://ciallisonline.com/]cheap generic cialis[/url] OK’

  6. ok’cialis pillsgeneric cialis cheap[url=http://genericcialls.com/]cialis daily[/url] OK’

  7. Mbedtgeorge :

    how to get viagra without a prescription [url=http://genericonlineviaqra.com/]buy viagra[/url] viagra usa cheap viagra ok’

  8. LbdzChearl :

    free cialis samples [url=http://ciallisonline.com/]cialis tadalafil[/url] female cialis does it work buy cialis online ok’

  9. VecuAscels :

    how viagra works [url=http://viasergeneric.com/]order viagra[/url] viagra samples purchase viagra OK’

  10. ok’online cialisdrug cialis[url=http://genericcialls.com/]cialis no prescription[/url] OK’

  11. EcfvAscels :

    soft tab viagra [url=http://viasergeneric.com/]viagra price[/url] womens viagra online viagra OK’

  12. ok’buy cheap cialisbuy online cialis[url=http://genericcialls.com/]generic cialis[/url] OK’

  13. payday loans no credit check online payday loans with [url=https://loanonline.us.org/]payday loans no credit check[/url]OK’

  14. faxless payday loan debt consolidation companies [url=https://paydayloansnofax.us.org/] payday loan no fax[/url] OK’

  15. https://cashadvancelenders.us.org/az laws payday loans [url=https://cashadvancelenders.us.org/]cash advance loans[/url] cash net

  16. ok’ https://getaloan.us.org/ visa credit cards bad credit [url=https://getaloan.us.org/]installment loans[/url]

  17. ok’ https://paydayloansnofax.us.org/ online payday loans instant approval [url=https://paydayloansnofax.us.org/]no fax payday loan[/url]

  18. HiMen!! cheap viagra online pharmacy viagra [url=http://viagraonlineakvnf.com/]online viagra[/url] OK’

  19. My!!!viagra generic viagra wikipedia [url=http://genericviagravekal.com/]viagra online[/url] OK’

  20. buy cheap cialis online — http://buycialisomskc.com/ cialis pill identifier [url=http://buycialisomskc.com/]buy cialis[/url] ’

  21. Fvbdflubre :

    prescription viagra — http://genericviagravekal.com/ female viagra uk [url=http://genericviagravekal.com/]generic viagra[/url] OK’

  22. Fvbdflubre :

    viagra canada no prescription — http://genericviagravekal.com/ viagra brand by online [url=http://genericviagravekal.com/]viagra[/url] OK’

  23. Fvbdflubre :

    where can i buy viagra — http://genericviagravekal.com/ viagra online shop [url=http://genericviagravekal.com/]viagra online[/url] OK’

  24. GbdAllege :

    cialis brand online — http://cialisonlineoansx.com/ cialis soft tablets [url=http://cialisonlineoansx.com/]generic cialis[/url] ’

  25. buy tadalafil 20mg price tadalafil generic liquid tadalafil [url=http://cialisoakdm.com/#]cialis prescription[/url]

  26. new viagra buy real viagra online how viagra works [url=http://viagraazmhj.com/#]cheapest viagra online[/url]

  27. splitting cialis tablets
    buy cheap cialis online
    buy cialis 10mg
    =http://buywcialisnrx.com/#»>buy cialis

  28. coupons for cialis generic
    cialis
    cialis online pharmacy
    =http://cialissknrx.com/#»>cialis online

  29. buy cheap cialis online cialis
    cialis coupon
    generic cialis overnight shipping cost
    =http://cialisdenrx.com/#»>cialis

  30. shelf life cialis online pharmacy
    cialis online
    women who take cialis pharmacy
    =http://cialisdenrx.com/#»>cialis

  31. cuba gooding cialis pills
    cheap cialis
    what company makes viagra cialis 20mg
    =http://cialisdenrx.com/#»>cialis

  32. cialis 20mg pills
    buy cialis
    herbal viagra for women cialis generic
    =http://cialisdenrx.com/#»>generic cialis online

  33. buy cialis pill
    cialis online
    canada cialis generic sudden hearing loss
    =http://cialissknrx.com/#»>buy generic cialis

  34. cialis 20mg rezeptfrei
    cheap cialis
    canadian generic cialis
    =http://buycialisgennrx.com/#»>buy generic cialis

  35. buying cialis online
    buy cialis online
    buy cialis viagra
    =http://buyhcialisrx.com/#»>buy cialis

  36. cialis generic cialis
    buy cheap cialis coupon
    mix viagra and alcohol cialis pill
    =http://buyhcialisrx.com/#»>buy cialis online

  37. list of cialis tablets
    buy generic cialis
    cialis generic sicuro
    =http://buyhcialisrx.com/#»>buy cialis online

  38. cialis 5mg
    buy cialis online
    get cialis prescription and order cialis online
    =http://buyhcialisrx.com/#»>cheap cialis

  39. buy tadalafil prescription online
    generic cialis
    cialis generic vs brand
    =http://buyhcialisrx.com/#»>buy cialis online

Пікір жазу

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

*


+ 6 = 7