Мұрат ТОҚАШБАЕВ, әнші-актер: Танымал емеспін, бірақ тыңдармандарым бар

555– «Уақыт-бақыт» деп ән салып жүрсіз ғой. Айтыңызшы, уақытты бағалай алып жүрміз бе?

–  Бағалай алмай жүрміз ғой. Адам дүниеге келер алдында тоғыз ай, он күн ананың құрсағында болады. Сол сияқты бәріне уақыт белгіленген. Әр адамның өз уақыты бар, дүниеге келеді, дүниеден өтеді. Уақыт – тек сағат емес, ол – өмір, заман, күннің шығып, күннің батуы. Ол кең ұғым. Уақытты бағалау – ата-анаға, бала-шағаға, дос-жаранға, салт-дәстүрге, ұлтқа, ағайынға қызмет ету. Негізінде тіршілік жасауға уақыт берілген. Соны дұрыс қолдану керек. Бәріне сыншы да – уақыт. Сыналуға келдік. Уақытты ұйқымен, қыдырумен, қылтың-сылтыңмен өткізіп жүргендер де бар. Тиімді пайдаланғанға не жетсін?.. Жәнібек Кәрменов ағамыздың:

«Ойламаңдар, жігіттер,

  Баста дәурен тұрмайды.

  Өтіп кеткен сұм жалған

       Қайтып бір мойын бұрмайды.

      Адам қонақ өмірге,

      Бір күні қолын бұлғайды.qvyle4n6cjwhomn3oqqtwwjywvr8pt-3vlkpl1z5e5gfxsyvnid-ihdeckygpwt9jzvvrryd4hooyyzx8-gw4k

       Тірліктің түбі белгісіз,

       Ағын бір судай зулайды.

    Мансапқа жетсең, адал бол,

        Қызмет ет халқыңа,

       Әнін тыңда, күйін ұқ,

        Басыңды и салтына.

        Қарашада қара үй тұр,

        Қарайлай жүр артыңа.

      Жолдас болма жаманмен,

      Көзің жетпей парқына.

    Өзіңді біреу мақтаса,          

  Желігіп, оған тасыма…» деген жолдары бар керемет термесі бар. Соны тыңдап отырып-ақ көп нәрсені ұғуға болады…

Сол «Уақыт-бақыт» әнінің репертуарыңызға қосылуы жайында әңгіме өрбітсек…

– Тыңдарманға, келер ұрпаққа ой салар ән іздеп жүріп, ойымды бірде Ұлықпан Жолдасов ағамызға айттым. Жеңіл-желпі әндерге көңіл аудармай, өтіп кетіп те жүрдім. Мүмкін ол әндердің ішінде, қазіргі тілмен айтқанда, хит әндер де болған шығар… Бір күні Ұлықпан ағам хабарласып, әннің дайын болғандығын айтты. Тыңдап, бірден ұнаттым. Әуені әдемі екен. Сөзі де дайын деп, қолыма мәтінді ұстатты. Тыңдап отырып әнін айтайын десем, мәтін үйлеспейді. Түсінбедім. Буыны ұзақ. «Мынау қалай?» десем, олар күледі. Сөйтсем, олар маған басқа мәтін беріп, мені сыртымнан бақылап, қалжыңдап отыр екен. Сосын Ринат Зайытовтың жазған мәтінін берді. Сонда да бірдеңе жетпей тұрды. Ринатты қайта шақырттық. Тағы да шумақтар қосылды. Әннің темірқазығы, түйіні болу керек, айтары бар ән болуы керек, оны тыңдап отыраған адам ойлануы тиіс деп едім, Ринат құптай кетті. Ән тыңдалып кетер, ерекшелігі сақталуы тиіс дедім. Сөйтіп речитатив қосылды:

«Оңашада сырласып уақытпенен,           

Күндерден көңіліме жақұт терем.           

Айдан аман, жылдардан есен өтсе,          

  Адам үшін сол болар бақыт деген!..»

Амандық деген ең жақсы тілек. Жер басып жүрген кез-келген жанға амандық қымбат. Уақыт талғамай амандықты тілейміз, ақсақалдар да бата бергенде амандықтан бастайды, адамдар амандық сұрасады. Сондай ниеттен репертуарыма қосылған ән. Бейнеклип түсірдік. Анамнан кейінгі өнеріме жанашыр, ауылымыздан шыққан Осанов Жангелді деген кәсіпкер ағамыз көмектесті. Айналымға салу үшін тағы үлкен қаражат керек болды. Қайта-қайта бара беру ұят деп, өзім де ыңғайсыздандым. Бірақ, ағам бетімнен қаққан жоқ. Көмектесті. Ол кезде телеарналарға бейнеклипті айналымға салу қымбатырақ еді.

– Қазір көп көрінбей кеттіңіз ғой. Тоқтап, тоқырап қалған жоқсыз ба? Әлде әдемі әндер кездеспей жүр ме?

– Тоқтаған жоқпын. Әндер жазылып жатыр. Махаббат тақырыбына арналған әндер де бар. Оның ішінде елге, Отанға, тілге, әке мен анаға  деген махаббат. «Сүйдім-күйдім» дейтін әндерден қашқақтайтыным рас. Тойға да арнап бір-екі ән жазып қойдым. Әннің мән-мағынасы болуы керек, тыңдаған адам өміріне сабақ алса дейсің. Келешек ұрпаққа жақсы ән қалдырсақ деп ізденісте жүремін үнемі. Шақырған жерге барып әнімді айтып тұрамын. Концертке шығу үшін біреудің алдына барған емеспін. Кейінгі шығып жүргендермен жарысу мүмкін де емес… Неше түрлі, алуан тақырыптағы әндер… Оларды тыңдағаннан кейін, тіпті, әншілікті қойып кеткің де келеді. Себебі, сенің айтып жүрген әндеріңді тыңдамайды, оларды тыңдайды. Олардың айтып жүрген әндері көңілге қонымсыз, тыңдарманға алып-қосары, берері жоқ. Халықтың талғамы да төмендеп кеткен. Оны төмендетіп жатқан да – біздер, яғни әншілер. Бұл абыр-сабырдың өткінші екені анық. Адал, таза өнерді аңсайтын уақыт туар ма екен?.. Адамның бәрі жат бауыр. Қу құлқынға құл болып бара жатыр. Әнді қайтсін?.. Адам ішкі жандүниесінің бар екендігін ұмытып барады. Адамға дүние, мансап, ақша құл болудың орнына, адам оларға құл болып барады… Біздің де өнерде таңымыз атарына сенемін. Өміршең дүниелерді дайындап жүрмін. Жүректі тот баспасын тек…

Қоғамда тағы қандай олқылықтар бар?

– Қазір сазгер де, ақын да, әнші де көп. Қадыр Мырзалиев, Тұманбай Молдағалиевтер сынды ақындар аз. Бұрынғы әндерде мәдениеттілік бар, қазір ондай әндер сирек. Бүгінгілер ойын тіке жеткізеді. Астарлап, кең, әдеби тілмен, көркем сөзбен жеткізу ұмытылып барады. Астарлап айтылған нәрсеге адам ойланады, мағынасын ашуға тырысады. Тіке айтылғасын солай қабылданады. Қызды қайыңға, аққуға, бұлаққа теңейтін, табиғаттың ерекшеліктеріне балайтын. Қазір тамаққа айналдырып жіберді. «Сары майдай тәп-тәттім», «ақ сазандай ағысқа ұмтыласың сен» деген мәтіндер көп. Көбісі той әндері. Адам тойға көңіл көтеру үшін барады. Мен де барамын. Мен де тойда ән айтып, би билеймін. Жақсы. Ән айтылсын, би биленсін. Сол тойдан шығып концертке барған кезде тыңдайтының тағы сол әндер. Концертте де билеп жүретіндер бар. Концертке, қойылымға барған адам рухани байлық алып, демалып  шығу керек. Ләззат алатын жер басқа… Бұрынғының адамдарымен сөйлессең айтып отырады ғой: «Біз баяғыда концертке, театрға бару үшін ұзақ дайындалатынбыз. Көйлектен бастап, туфлиімізге шейін. Әсер алып, көкжиегіміз кеңіп, көзқарасымыз өзгеріп шығатын» деп. Қазір олай емес, қалай болса солай киінеді. Мәдениеттің бағасы түсіп бара жатыр. Рухани байып емес, көңіл көтеріп, біреулер шаршап шығады. Рахаттануға құмар болып кеттік. Мұңлы, қайғылы әндерден кейін ой түйіп, өмірден өткен әкесі мен анасын есіне алып, болмаса өмірде бар ата-анасын қадірлеуге құлшынып шықса дейсің. Ұлт болсын деп аңсаған, құрбан болып кеткен арыстардың әндерін тыңдап, көңіліне мұң ұялатса дейсің. Адам көп күлген сайын нәпсісі басымдау болады. Сол үшін мұңнан қашпау керек. Өйткені, қуану, өкіну, жұбану, көңіл көтеру, қайғыру, ашулану деген қасиеттердің бәрі Жоғарыдан, тылсым әлемнен келеді.  «Әннің де естісі бар, есері бар» дейді ғой ұлы Абай. Текті адам есті ән айту керек. Әннің сөздері дұрыс болу керек. Ұлттық болмысымыз бұзылмасын десек, есті ән айтылуы тиіс. Халыққа, тыңдарманға, ұрпаққа сабақ болсын десек, тәрбиелік мәні бар әндерді көбейту керек. Сахнаны кірлетпеуіміз керек.  Сахна тазалықты, пәктікті, еңбекті талап етеді. Мен Т.Жүргенов атындағы Ұлттық өнер академиясында белгілі режиссер Әубәкір Рахимовтың шеберханасында оқыдым. Сонда ағайымыз «сахнаға дайындықсыз шықпаңдар!» дейтін. Қазір сахнаға дайындықсыз, тіпті кеды мен джинсымен шығып кетеді. Сахнаның киесінен қорқу керек.

– Сіз тыңдарман ретінде кімдерді тыңдайсыз?

– Менің негізгі мамандығым – кино және драма актері. Әншілікке бет бұрдым бірақ. Академияда жүргенімде деканат арқылы Қайрат Байбосыновты арнайы шақыртып, үш жыл дәстүрлі әннен  сабақ алғанмын. Менің көбінесе тыңдайтыным – дәстүрлі әндер. Ақан сері, Біржан сал, Мәди, Сүгір, Қашаған, Ақтан, Жәнібек Кәрменов деп тізімім жалғасып кете береді. Тыңдаймын, тыңдап отырып орындаймын. Ұмытқан жерім болса қараймын. 1980 жылдары шыққан «Қазақ композиторларының әндері» және «Қазақ әндерінің антологиясы» бар өзімде. Бүкіл ән кездеседі. Арқа, Жетісу, Батыс, Сыр өңірлерінің әндері, жырлары, толғау-термелері бар. Сұраған жерде айтамын соларды. Батыс өлкесінің әндерін орындамасам да, сүйіп тыңдаймын. Сөздері керемет енді ол әндердің… Қазтуған жыраудың «Қайран, Еділ» деген әні бар ғой, алғашында Бекболат ағамыздың орындауында естігенмін. Ұлтқа, туған  жерге деген махаббат тұнып тұр. Еділ, қазіргі Волга, атам қазаққа қоныс болған жер. Соны тастап, кетіп бара жатқандағы жыраудың айтқаны:

«Жабағылы жас тайлақ                                                                 image-31-03-15-03-43-6

Жардай атан болған жер            

Жатып қалып бір тоқты                

 Жайылып мың қой болған жер         

 Жарлысы мен байы тең            

Жабысы мен тайы тең          

Жары менен сайы тең           

Ботташығы бұзаудай           

Бос сазаны тоқтыдай           

Балығы тайдай тулаған          0222222

Бақасы қойдай шулаған          

Шырмауығы шөккен түйе таптырмас,           

Балығы көлге жылқы жаптырмас           

Бақасы мен шаяны           

Кежідегі адамға           

Түн ұйқысын таптырмас           

Қайран, менің Еділім,          

Мен салмадым, сен салдың,         

Қайырлы болсын сіздерге,           

Менен қалған мынау Еділ жұрт!» дейді. Көз алдыңа сурет келеді. Тарихымыз жатыр. Біздің кең жеріміз қай жер болған? Қазіргі Еділдің біздің шекараға түк қатысы жоқ… Сол жерді тастап бара жатқанда: «Маған бұйырмаған жер, саған да бұйырмасын. көнектегі суға көміл бол, аяқтағы суға ағыл бол»  деген жоқ. Қайта, «Мен салмадым, сен салдың, Қайырлы болсын сіздерге» деп қазақтың кеңдігін, жомарттығын көрсетіп тұр. Ал, мысалы,  1941-45 жылдардағы соғыста неміс халқы жеңіліп, шегініп бара жатқанда кез-келген жерге мина, бомба қойып кеткен жоқ па?!.            Сәкен Сейфуллиннің «Көкшетау», «Тау ішінде»  әндерін жақсы көремін. Тоқтар ағамыздың репертуарындағы «Дүние» деген әнінде «Баспадым жардың шетін құлай ма деп?..» деген жолдары бар әнді айтып жүргенімде бір ақсақал: «Бұл ән негізінде Сәкендікі» деген мағлұмат берген болатын.             Мейрамбектің термелерін, «МузАрт» тобының барлық әндерін, Өмірқұл мен Қарақаттың репертуарын, Секен Тұрысбековтің күйлерін  тыңдаймын. «Нұр-Мұқасан» тобының әндерін мектеп кезінен тыңдап өстім, «МузАрттың» әнімен көзімізді аштық. «МузАрт» – өз биігінде! Әндерінің мазмұны бұзылмасыншы деген тілектемін.

– Концерт беру ойыңызда жоқ па?

– Қырық шақты әнім бар екен. Альбом шығару үшін жұмыстанып жүрмін. Концерт әзірге арман күйінде. Себебі, ол үшін үлкен ой, үлкен жүрек керек.

Сізде жүрек бар ғой…          image-31-03-15-03-43

– Жүрегіміз бар. Концерт болғанда тек әнге көңіл бөлмей, бастан-аяқ кештің бойына қан беріп, ауа жұтқызып, тірілту үшін мимен, жүрекпен ойлану керек. Сахнаның безендірілуі, қандай әндер айту керек, кімдерді қонаққа шақыру керек деген сияқты. Қаржылық жағынан көмектесемін деп жүрген жандар бар. 10 жыл деген аз, сондықтан, аманшылық болса, 15 жылдықта кеш беру ойымда. Келген тыңдарманның көңілінен шығатын концерт бергім келеді.  Концертке келген адам оның аяқталғанын білмей, «шіркін-ай,  бітіп қалды ма?»  деп тамсанып, қызығып, шөлдеп кетуі керек.

– Қазіргі жастардың басым бөлігі «танымал жұлдыз» болуды армандайды. Сіз де танымал болу үшін әншілік жолды таңдадыңыз ба?

– Мен о бастан танымалдылыққа жұмыс істеген жоқпын. Жанымның рахаты үшін ән салғанды қалаймын. Танымал емеспін, бірақ тыңдармандарым бар. Радиода әндерімді көп сұрайды екен. Сол үшін ойланып, түйіндеп, нық қылып, дүркіретпесек те, жақсы концерт бергім келеді. Мақсатым – тоқтап қалмау. Қандай жылдамдықпен жетсем де, мақсатыма жетсем болғаны. Өзіме шақ даусым бар, білімім бар. Сахнаға оқымай келген жоқпын. Жәнібек Кәрменовтің:            «Текті бір жанның бірі едім.            Адам боп келдім өмірге,            Адам боп өту –  тілегім…» деп аяқталатын термесі бар. Сол айтпақшы, бірінші, АДАМ болып, екінші, аманатпен берілген өнерді арқалап алып жүруіміз керек. Аманатқа жеңіл-желпі қарауға болмайды…

Әңгімеңізге рахмет!

 

Сұхбаттасқан  Эльенора ӘМІР

Сайтымыздың жаңа мақалаларына жазылыңыз

Поделиться в соц. сетях

Опубликовать в Facebook
Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники
Опубликовать в Яндекс

72 комментария

  1. viagra buy over counter
    cheap generic viagra 100mg
    generic viagra sale uk

  2. order viagra in us
    viagra without a prescription
    generic viagra buy uk

  3. viagra online without prescription buy viagra soft tabs cheapest viagra [url=http://susamsokagim.com ]viagra online[/url]

  4. buying cialis in canada fast shipping cialis
    buy cialis online
    buy cialis 20mg price
    =http://buywcialisnrx.com/#»>buy cialis online

  5. emedicine viagra cialis pills
    buy generic cialis
    cialis discount online
    =http://buywcialisnrx.com/#»>buy cheap cialis online

  6. generic cialis australia
    generic cialis online
    buy cialis online without a medical
    =http://buywcialisnrx.com/#»>buy cialis online

  7. viagra natural femenina cialis generic
    buy cheap cialis coupon
    keywords cheapest cialis generic
    =http://cialisdenrx.com/#»>cheap cialis

  8. mixing levitra and viagra cialis pills cialis
    buy cheap cialis online
    mixing viagra cialis generic cialis
    =http://cialissknrx.com/#»>cialis online

  9. buy cialis next day delivery
    cheap cialis online
    cialis online cheap cialis
    =http://cialissknrx.com/#»>buy cialis online

  10. cialis buy cheap
    buy cialis
    soft tabs cialis pharmacy
    =http://cialissknrx.com/#»>buy generic cialis

  11. genuine cialis online pharmacy
    cheap cialis
    spam viagra cialis generic levitra
    =http://cialisdenrx.com/#»>buy cheap cialis online

  12. buy cheap generic cialis i
    buy cialis
    viagra v levitra cialis pills cialis a
    =http://cialissknrx.com/#»>generic cialis

  13. order cialis online no prescription
    cialis coupon
    cialis pills
    =http://cialissknrx.com/#»>generic cialis online

  14. order cialis online without a prescription canadian pharmacy
    cheap cialis
    super viagra soft tabs cialis pills
    =http://cialissknrx.com/#»>cialis online

  15. cut cialis pills
    cialis coupon
    buy tadalafil india no prescription buy
    =http://cialissknrx.com/#»>buy cialis

  16. forum buy cialis online
    buy cheap cialis online
    discount buy generic cialis online
    =http://cialissknrx.com/#»>buy cialis

  17. order cialis online without a prescription alpha blockers cialis
    cheap cialis
    cialis tablets in india
    =http://cialisdenrx.com/#»>buy generic cialis

  18. cialis 5mg price prescription
    cialis online
    amazon cheap generic cialis
    =http://cialissknrx.com/#»>buy cialis

  19. mix viagra and alcohol cialis pill
    buy cialis
    buy tadalafil india suppliers
    =http://cialisdenrx.com/#»>buy cheap cialis online

  20. non generic cialis
    buy cheap cialis coupon
    cialis 5mg price drugs buy
    =http://cialisdenrx.com/#»>buy cheap cialis online

  21. vicodin and cialis generic buy
    cialis online
    cialis original buy online
    =http://cialisdenrx.com/#»>buy cheap cialis online

  22. lowest price generic cialis online pharmacy
    cialis online
    viagra black market cialis pills
    =http://cialisdenrx.com/#»>buy cialis

  23. buy tadalafil prescription online
    buy cialis online
    buying cialis online without prescription
    =http://cialissknrx.com/#»>cialis online

  24. tadalafil research chemicals cialis pills order
    buy cheap cialis online
    cialis cheap generic
    =http://cialissknrx.com/#»>buy cheap cialis online

  25. paroxetine 75 mg cialis generic pills
    generic cialis online
    what are cialis tablets cialis
    =http://cialisdenrx.com/#»>buy cialis online

  26. prices cialis 20mg
    buy cialis
    and hypertension cialis pills
    =http://cialisdenrx.com/#»>buy cialis

  27. cialis daily generic
    buy cialis
    cialis 5mg msrp
    =http://buycialisgennrx.com/#»>buy cialis online

  28. generic cialis pro
    buy generic cialis online
    viagra sales 2008 cialis generic
    =http://buycialisgennrx.com/#»>generic cialis

  29. chemical name cialis pills
    generic cialis
    buy cialis online canada canadian pharmacy
    =http://buycialisgennrx.com/#»>buy cialis

  30. viagra dropship cialis generic
    generic cialis online
    order cialis online 37.5
    =http://buycialisgennrx.com/#»>buy generic cialis online

  31. generic cialis online purchase
    cialis online
    generic cialis 20mg best buy california
    =http://buycialisgennrx.com/#»>cheap cialis

  32. lowest price generic cialis online pharmacy
    buy cialis online
    generic cialis pills
    =http://buycialisgennrx.com/#»>cheap cialis

  33. norvasc and cialis generic
    generic cialis online
    safe generic cialis
    =http://buycialisgennrx.com/#»>generic cialis online

  34. cialis pills online
    buy cialis
    dose cialis pharmacy
    =http://buycialisgennrx.com/#»>generic cialis

  35. vicodin and cialis generic
    cheap cialis
    buy generic cialis university of kentucky
    =http://buycialisgennrx.com/#»>generic cialis

  36. generic cialis cheapest
    buy cialis online
    otc cialis pills
    =http://buycialisgennrx.com/#»>buy cialis

  37. buy generic cialis united kingdom
    generic cialis
    sertraline viagra cialis pills
    =http://buycialisgennrx.com/#»>buy generic cialis

  38. can u buy viagra over the counter cialis generic
    buy generic cialis
    cialis generic price
    =http://buycialisgennrx.com/#»>buy generic cialis

  39. cialis 5mg price drugs buy
    buy generic cialis online
    can you buy cialis over the counter
    =http://buycialisgennrx.com/#»>buy generic cialis

  40. order cialis online no prescription
    buy generic cialis online
    cialis generic india
    =http://buycialisgennrx.com/#»>cialis online

  41. cialis professional generic
    buy generic cialis
    generic cialis soft online
    =http://buycialisgennrx.com/#»>buy cialis

  42. younger men are better than retin a cialis pills
    buy cheap cialis coupon
    alcohol cialis generic
    =http://buyhcialisrx.com/#»>buy cialis

  43. cialis 20mg side effe
    buy generic cialis
    cialis website
    =http://buycialisgennrx.com/#»>buy generic cialis online

  44. safe cialis online pharmacy
    cheap cialis online
    buy cialis singapore
    =http://buyhcialisrx.com/#»>buy cialis

  45. cialis tablets vega
    cialis coupon
    uroxatral vs hytrin cialis pills
    =http://buyhcialisrx.com/#»>cialis coupon

  46. australia buy cheap cialis online
    generic cialis
    cialis canadian pharmacy cheap
    =http://buyhcialisrx.com/#»>buy cheap cialis coupon

  47. cialis daily generic
    buy cialis
    safe cialis online pharmacy
    =http://buyhcialisrx.com/#»>buy cheap cialis coupon

  48. cialis splitting tablets
    buy generic cialis
    daily side effects cialis tablets
    =http://buycialisgennrx.com/#»>buy cialis

  49. order cialis online without prescription canadian pharmacy
    buy cialis
    5mg cialis generic
    =http://buyhcialisrx.com/#»>cheap cialis

  50. generic form of cialis cialis
    buy cheap cialis online
    order cialis online information
    =http://buyhcialisrx.com/#»>buy cialis

  51. overdose on cialis pharmacy
    cheap cialis
    generic cialis 20mg best buy cancun cialis
    =http://buyhcialisrx.com/#»>cialis

  52. cialis discount generic
    buy cialis online
    soft tabs cialis generic levitra
    =http://buyhcialisrx.com/#»>cialis

  53. buy cialis without a prescription
    buy cialis online
    test cialis 20mg
    =http://buyhcialisrx.com/#»>cialis

  54. buying cialis online review
    cheap cialis
    cheap cialis professional
    =http://buyhcialisrx.com/#»>cialis online

  55. generic cialis fast shipping
    cialis
    indian buy generic cialis
    =http://buyhcialisrx.com/#»>cialis online

  56. Domenicviaph :

    You Keep Problems in getting the required scores in Ielts,Toefl, Pte, Esol, Toiec, Oet, Gmat, Gre, Nebosh, SAT, FEIGNING, GED, Usmle, Psat, lsat, Celban, FCE, CAE,CPE, BEC, Fle, Tesol,???
    Call for Ielts certificate urgently in Australia, Saudi Arabia, Oman, Lebanon, Qatar, Canada, India, Dubai, Iran, Pakistan, Belarus, Kuwait, Germany, France, Egypt, Russia, Malaysia, UAE, Jordan, Yemen, Iraq, China, Canada, UK, USA, Unripe Zealand,cours bitcoin en temps réel Anywhere… From British convocation or IDP certified without taking the test?

  57. cialis generic review
    [url=http://cialisekrx.com/#]cheap cialis online[/url]
    cialis vs generic cialis
    buy cialis online

  58. maurersqw e qwe qe qwe 21ee12 e1 12e12e

  59. lw6090q wq ewq e qweqw eq eqw eq e 1e 1e 12 e12e1212

  60. Rargrtfkex :

    buy kamagra oral jelly in australia
    sale viagra online
    [url=http://hqmdwww.com/]i want buy viagra[/url]
    unterschied zwischen cialis und cialis generika

  61. epimedyumlu macun :

    buy kamagra oral jelly in australiabuy kamagra oral jelly in australiabuy kamagra oral jelly in australiabuy kamagra oral jelly epimedyumlu macunin australiabuy kamagra oral jelly in australiabuy kamagra oral jelly in australiaqw eqweqweqw

  62. eskisehir haber sitesi :

    buy kamagra oral jelly in australiabuy kamagra oral buy kamagra oral jelly in australiabuy kamagra oral buy kamagra oral jelly in australiabuy kamagra oral buy kamagra oral jelly in australiabuy kamagra oral qw eqw ewq eqwewqeqweskisehir haber sitesi

  63. RodneyAdano :

    For example, it will often make sense for someone earning $50,000 a year without a large portfolio meilleure plateforme bitcoin to forgo an investment advisor altogether,

  64. epimedyumlu macun :

    For example, it will often make sense for someone earning $50,000 a year without a large portfolio meilleure plateforme bitcoin to forgo an investmewq eqweqw e21e21e12

  65. epimedyumlu macun :

    or example, it will often make sense for someone earning $50,000 a year without a large portfolio meilleure plateforme bitcoin to forgo anqw eqweqw qwqew qewqwepimedyumlu macun

  66. Also ,with ASD, there tends to be more emotional disconnection, numbness, dissociative amnesia, and depersonalization. cheap viagra http://kaeviagraon.com/ sildenafil viagraExocrine glands are also called duct glands, which include mammary glands, sweat glands, salivary glands, and the stomach, liver, and pancreas. In fact, sexual intercourse itself is a risk factor for UTI’s. I live in a property identified as Public Housing in a rural community of Illinois.

  67. Attention: Non-MDH link Preventing the Flu CDC: Influenza vaccination, protecting yourself from flu germs, and antiviral treatment. low cost viagra http://alecdviagajafuk.com/ alternative viagraNevertheless, with all the frogs dead, the insect population would explode. Anemia in the developing world is most commonly caused by an iron deficiency, which affects up to 50 percent of the population in some countries. If you suspect you or a member of your family has the flu, you should contact your doctor, who will be able to recommend a course of action.

  68. An overdose is a medical emergency that requires immediate medical attention. buy viagra online http://kaeviagraon.com/ buy female viagraDrs Aguilar-Zanatta, Desan, and Yonkers report no conflicts of interest related to the subject of this article. Physical examination may reveal calf tenderness, unilateral oedema, warmth, skin discolouration, and superficial venous dilation. Cervical cancer is the third most common type of cancer in women in the world.

  69. Michaelcib :

    symptoms of xanax use
    generic for xanax
    pink xanax
    [url=https://werxanax.com/#]xanax pills[/url]
    real xanax pills

  70. Encase your child’s mattress, box spring and pillow in a plastic zip-on cover or a special allergen-proof fabric cover to prevent dust mites from breeding in the bedding. viagra alternative http://ekioviagencm.com/ buy viagra onlineI just used the bathroom less than 10 minutes ago. The true cause of their physical and mental demise, Multiple Sclerosis, would have potentially gone undiagnosed for years. Heart testing — An electrocardiogram ECG is performed in most people who are thought to be having a stroke.

  71. It was estimated that a quarter of people living with HIV were unaware of their infection. viagra professional https://ouarzazatefilmcommission.com/ viagra alternativeContraception 56:367, 1997 Bugalho A, Faundes A, Jamisse L, et al: Evaluation of the effectiveness of vaginal misoprostol to induce first trimester abortion. The radio buttons allow you to toggle between having all search items start with or contain the text you entered in the search box. The 4 Ts of diabetes Can you reduce your risk of diabetes?

  72. Dean Stephens, chief executive of Healthline, a health-information website whose symptom tracker gets 6. viagra online pharmacy http://ekioviagencm.com/ viagra without prescriptionSome people are born with peripheral nerve disorders. Wit’s end comes with having little or no energy and prior to this happening i got my energy by expending it! An average of about 20,000 people per year in the U.

Пікір жазу

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

*


− 6 = 1